archived-doc-tr/language/types/string.xml

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!-- EN-Revision: affa37e16f562d9297e83b2e21ec416aadc8b72d Maintainer: nilgun Status: ready -->
<sect1 xml:id="language.types.string">
 <title>string</title>
 <para>
  Bir dize <type>string</type> türünde bir sayıl değer olup bir dizi
  tek baytlık karakterden oluşur. Yani, olası karakter sayısı 256'dan
  ibarettir. Bu yüzden PHP Unicode için yerleşik desteğe sahip olamıyor.
  <link linkend="language.types.string.details">Dize türünün ayrıntıları</link>
  belgesine bakınız.
 </para>

 <note>
  <simpara>
   32 bitlik derlemelerde, dize uzunluğu en fazla 2GB (2147483647 bayt)
   olabilir.
  </simpara>
 </note>

 <sect2 xml:id="language.types.string.syntax">
  <title>Sözdizimi</title>

  <para>
   <type>string</type> türünde bir sayıl dört şekilde belirtilebilir:
  </para>

  <itemizedlist>
   <listitem>
    <simpara>
     <link linkend="language.types.string.syntax.single">tek tırnaklı dize
     </link>
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <link linkend="language.types.string.syntax.double">çift tırnaklı dize
     </link>
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <link linkend="language.types.string.syntax.heredoc">yorumlu metin
     </link> (heredoc)
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <link linkend="language.types.string.syntax.nowdoc">yorumsuz metin
     </link> (nowdoc)
    </simpara>
   </listitem>
  </itemizedlist>

  <sect3 xml:id="language.types.string.syntax.single">
   <title>Tek tırnaklı dizeler</title>

   <para>
    Bir dizeyi belirtmenin en basit yolu dizeyi tek tırnak
    (<literal>'</literal>) imlerinin arasına almaktır.
   </para>

   <para>
    Tek tırnaklı bir dize içinde tek tırnağı sayıl değeriyle kullanmak
    isterseniz önüne bir tersbölü imi getirmelisiniz (<literal>\</literal>).
    Bir tersbölü imini sayıl değeriyle kullanmak isterseniz onun da önüne bir
    tersbölü imi getirmelisiniz (<literal>\\</literal>). Tersbölü imini
    bunlardan başka bir karakterin önünde kullanırsanız, tersbölü imi
    karakterle birlikte basılır. <literal>\r</literal> veya
    <literal>\n</literal> gibi özel anlamı olan öncelemeler özel anlamı yoksayılarak olduğu gibi basılır.
   </para>

   <note>
    <simpara>
     <link linkend="language.types.string.syntax.double">çift tırnak</link> ve
     <link linkend="language.types.string.syntax.heredoc">yorumlu metin</link>
     sözdizimlerinin aksine, <link linkend="language.variables">değişkenler</link>
     ve özel karakterlerin öncelemleri tek tırnaklı dizelerin içinde
     kullanıldıklarında yorumlanmazlar.
    </simpara>
   </note>

   <informalexample>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
echo 'Bu basit bir dizedir';

echo 'Dizgelerin içinde satırsonu karakterlerini
tıpkı buradaki gibi
kullanabilirsiniz';

// Çıktısı: Arnold dedi ki: "I'll be back"
echo 'Arnold dedi ki: "I\'ll be back"';

// Çıktısı: You deleted C:\*.*?
echo 'You deleted C:\\*.*?';

// Çıktısı: You deleted C:\*.*?
echo 'You deleted C:\*.*?';

// Çıktısı: This will not expand: \n a newline
echo 'This will not expand: \n a newline';

// Çıktısı: Variables do not $expand $either
echo 'Variables do not $expand $either';
?>
]]>
    </programlisting>
   </informalexample>

  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.string.syntax.double">
   <title>Çift tırnaklı dizeler</title>

   <para>
    Eğer bir dize çift tırnak (") içine alınmışsa PHP, aşağıdaki özel
    karakter öncelemlerini yorumlayacaktır:
   </para>

   <table>
    <title>Tersbölü ile öncelenmiş karakterler</title>

    <tgroup cols="2">
     <thead>
      <row>
       <entry>Öncelem</entry>
       <entry>Anlamı</entry>
      </row>
     </thead>

     <tbody>
      <row>
       <entry><literal>\n</literal></entry>
       <entry>satırsonu (LF veya ASCII 10 (0x0A))</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\r</literal></entry>
       <entry>satırbaşı (CR veya ASCII 13 (0x0D))</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\t</literal></entry>
       <entry>yatay sekme (HT veya ASCII 9 (0x09))</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\v</literal></entry>
       <entry>düşey sekme (VT veya ASCII 11 (0x0B))</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\e</literal></entry>
       <entry>escape (ESC veya ASCII 27 (0x1B)</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\f</literal></entry>
       <entry>sayfa ileri (FF veya ASCII 12 (0x0C))</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\\</literal></entry>
       <entry>tersbölü</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\$</literal></entry>
       <entry>dolar imi</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\"</literal></entry>
       <entry>çift tırnak</entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\[0-7]{1,3}</literal></entry>
       <entry>
        Sekizlik: Bu düzenli ifade ile eşleşen dizilim, karakterin sekizlik
        gösterimi (örn, <literal>"\101" === "A"</literal>) olup bir bayta
        sığmak için sessizce taşar (örn, <literal>"\400" === "\000"</literal>).
       </entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\x[0-9A-Fa-f]{1,2}</literal></entry>
       <entry>
        Onaltılık: Bu düzenli ifade ile eşleşen dizilim, karakterin onaltılık
        gösterimidir (örn, <literal>"\x41" === "A"</literal>).
       </entry>
      </row>
      <row>
       <entry><literal>\u{[0-9A-Fa-f]+}</literal></entry>
       <entry>
        Unicode: Bu düzenli ifade ile eşleşen dizilim bir Unicode karakter
        kodu olup, dizeye karakter kodunun UTF-8 gösterimini çıktılar.
        Kod kaşlı ayraçlarla sarmalanmalıdır
        (örn, <literal>"\u{41}" === "A"</literal>).
       </entry>
      </row>
     </tbody>
    </tgroup>
   </table>

   <para>
    Tersbölü imini bunlardan başka bir karakterin önünde kullanırsanız,
    tersbölü imi karakterle birlikte basılır.
   </para>

   <para>
    Çift tırnaklı dizelerin en önemli özelliği içerdiği değişkenlerin
    yorumlanmasıdır. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi edinmek için <link
    linkend="language.types.string.parsing">Değişken çözümleme</link>
    bölümüne bakınız.
   </para>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.string.syntax.heredoc">
   <title>Yorumlu metinler</title>

   <simpara>
    Bir dizenin sınırlarını belirlemenin üçüncü yolu, <emphasis>yorumlu
    metin</emphasis> sözdizimidir. Bir yorumlu metin daima
    <literal>&lt;&lt;&lt;</literal> karakterleri ile başlar ve hemen ardından
    bir betimleyici ve bir satırsonu karakteri gelir. Asıl dize satırsonu
    karakterinden sonra yer alır. Dizgenin sonunu belirtmek üzere dizenin
    sonuna, baştaki betimleyici konur.
   </simpara>

   <simpara>
    Kapanış betimleyicisinin dizeden sonraki satırın başında olması
    gerekmez. Boşluk veya sekme karakterleriyle girintilenebilir. Bu durumda
    girinti miktarı dizedeki tüm satırlardan ayıklanır. PHP 7.3.0 öncesinde
    kapanış betimleyicisinin satırın başında olması
    <emphasis>gerekirdi</emphasis>.
   </simpara>

   <simpara>
    Ayrıca, betimleyici PHP'deki diğer isimlere uygulanan kurallara uygun
    olmalıdır: Sadece bir harfle veya alt çizgi imi ile başlayabilir; sadece
    harfler, rakamlar veya alt çizgi imleri içerebilir.
   </simpara>
   <example>
    <title>- PHP 7.3.0 ve sonrası için Yorumlu Metin örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// girintisiz
echo <<<END
      a
     b
    c
\n
END;

// 4 boşluk girintili
echo <<<END
      a
     b
    c
    END;
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs.73;
    <screen>
<![CDATA[
      a
     b
    c

  a
 b
c
]]>
    </screen>
   </example>

   <simpara>
    Kapanış betimleyicisi, dizedeki tüm satırlardan daha uzun girintilenmişse
    <classname>ParseError</classname> istisnası yavrulanır:
   </simpara>

   <example>
    <title>- Kapanış betimleyicisi, dizedeki tüm satırlardan daha uzun girintilenmemeli</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
echo <<<END
  a
 b
c
   END;
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs.73;
    <screen>
<![CDATA[
PHP Parse error:  Invalid body indentation level (expecting an indentation level of at least 3) in example.php on line 4
]]>
    </screen>
   </example>

   <simpara>
    Kapanış betimleyicisi ve metin girintilenirken sekmeler kullanılabilir,
    ancak sekmeler ve boşluklar birlikte kullanılmamalıdır. Böyle bir durumda
    <classname>ParseError</classname> istisnası yavrulanır. Girinti için
    sekmeleri ve boşlukları karıştırmak okunabilirliğe zararlı olduğundan bu
    kısıtlamaya gidilmiştir.
   </simpara>

   <example>
    <title>- Kapanış betimleyicisin girintilenirken sekmeler ve boşluklar
     birlikte kullanılmamalı</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Aşağıdaki kod çalışmaz.

// Metin boşluklarla kapanış betimleyici sekmelerle girintilenmiş
{
       echo <<<END
        a
               END;
}

// Metinde boşluk ve sekmelerin karışık kullanımı
{
    echo <<<END
       a
     END;
}

// Kapanış betimleyicide boşluk ve sekmelerin karışık kullanımı
{
       echo <<<END
                 a
                END;
}
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs.73;
    <screen>
<![CDATA[
PHP Parse error:  Invalid indentation - tabs and spaces cannot be mixed in example.php line 8
]]>
    </screen>
   </example>

   <simpara>
    Kapanış betimleyicisinin noktalı virgül ve satırsonu ile sonlandırılması
    gerekmez. Örneğin PHP 7.3.0 ve sonrasında aşağıdaki gibi bir kod çalışır:
   </simpara>

   <example>
    <title>- Kapanış betimleyicisinden sonra devam eden ifade</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$values = [<<<END
a
  b
    c
END, 'd e f'];
var_dump($values);
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs.73;
    <screen>
<![CDATA[
array(2) {
  [0] =>
  string(11) "a
  b
    c"
  [1] =>
  string(5) "d e f"
}
]]>
    </screen>
   </example>

   <warning>
    <simpara>
     Kapanış betimleyicisi satırın hemen başındaysa başka bir sözcüğün parçası
     olup olmadığında bakılmaksızın kapanış betimleyici olarak ele alınır ve
     <classname>ParseError</classname> istisnasına sebep olur.
    </simpara>

    <example>
     <title>- Metin içindeki kapanış betimleyici dizesi ParseError yavrulatır</title>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$values = [<<<END
a
b
END ING
END, 'd e f'];
]]>
     </programlisting>
     &example.outputs.73;
    <screen>
<![CDATA[
PHP Parse error:  syntax error, unexpected identifier "ING", expecting "]" in example.php on line 6
]]>
     </screen>
    </example>

    <simpara>
     Bu sorundan kaçınmak için basit bir kurala uymak yeterlidir:
     <emphasis>betimleyiciyi metin gövdesi içinde görünenlerden seçme.</emphasis>.
    </simpara>
   </warning>

   <warning>
    <simpara>
     PHP 7.3.0 öncesinde, kapanış betimleyicisinin bulunduğu satırda
     betimleyicinin hemen ardına konan <emphasis>muhtemel</emphasis> bir
     noktalı virgül (<literal>;</literal>) dışında hiçbir karakter
     bulunmaması çok önemli olup buna özellikle dikkat etmelisiniz. Yani,
     betimleyici özellikle <emphasis>girintilenmemeli</emphasis>; noktalı
     virgülden önce ve sonra herhangi bir boşluk karakteri bulunmamalıdır.
     Ayrıca, kapanış betimleyicisinden hemen önce gelen karakterin yerel
     işletim sistemine özgü satırsonu karakteri olması çok önemlidir.
     Bu karakter Unix ve macOS için <literal>\n</literal>'dir. Kapanış
     betimleyicisinden (ve olası noktalı virgül karakterinden) sonraki
     karakter de böyle bir satırsonu karakteri olmalıdır.
    </simpara>

    <simpara>
     Eğer bu kurallara uyulmaz ve kapanış betimleyicisinin etrafı temiz
     tutulmazsa kapanış betimleyicisi algılanamayacağından PHP kapanış
     betimleyicisini aramaya devam edecektir. Eğer dosyanın sonuna kadar
     uygun bir kapanış betimleyicisi bulunamazsa son satırda bir çözümleme
     hatası oluşacaktır.
    </simpara>

    <para>
     Yorumlu metinler sınıf özelliklerini ilklendirmek için kullanılamazlar.
     PHP 5.3'ten beri bu sınırlama sadece değişken içeren yorumlu metinler
     için geçerlidir. Bunun yerine
     <link linkend="language.types.string.syntax.nowdoc">yorumsuz metinler
     </link>kullanılabilir.
    </para>

    <example>
     <title>- PHP 7.3.0 öncesi için geçersiz örnek</title>
     <programlisting role="php">
      <!-- This is an INVALID example -->
<![CDATA[
<?php
class foo {
    public $bar = <<<EOT
bar
    EOT;
}
// Betimleyici girintilenmez
?>
]]>
     </programlisting>
    </example>
    <example>
     <title>-  PHP 7.3.0 öncesi için bile geçerli örnek</title>
     <programlisting role="php">
      <!-- This is a VALID example -->
<![CDATA[
<?php
class foo {
    public $bar = <<<EOT
bar
EOT;
}
?>
]]>
     </programlisting>
    </example>

    <para>
     Değişken içeren yorumlu  metinler sınıf özelliklerini ilklendirmek için
     kullanılamaz.
    </para>
   </warning>

   <para>
    Yorumlu metinler tıpkı çift tırnaklı dizeler gibi davranırlar. Yorumlu
    metin çift tırnaklar arasına alınmaz ve metin içindeki çift tırnak
    imlerinin tersbölü ile öncelenmesi gerekmez, ancak yukarıda çift tırnaklı
    dizeler için belirtilen öncelem kodları kullanılabilir. Değişkenler
    yorumlanır, fakat yorumlanan metin içinde yer alan karmaşık değişkenler
    ifade edilirken dizelerde dikkate alınması gerekenler yorumlu metinlerde
    de dikkate alınmalıdır.
   </para>

   <example>
    <title>- Yorumlu metin örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$str = <<<EOD
Yorumlu metin sözdizimi
kullanılarak çok sayıda
satıra bölünmüş dize örneği.
EOD;

/* Değişkenlerin de kullanıldığı daha karmaşık bir örnek */
class foo
{
    var $foo;
    var $bar;

    function __construct()
    {
        $this->foo = 'Foo';
        $this->bar = array('Bar1', 'Bar2', 'Bar3');
    }
}

$foo = new foo();
$name = 'Kimimben';

echo <<<EOT
Adım "$name" ve işim $foo->foo basmak.
Şimdi {$foo->bar[1]} basıyorum.
Bu büyük 'A' basmalı: \x41\n
EOT;
?>
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs;
    <screen>
<![CDATA[
Adım "Kimimben" ve işim Foo basmak.
Şimdi Bar2 basıyorum.
Bu büyük 'A' basmalı: A]]>
    </screen>
   </example>

   <para>
    Ayrıca işlev bağımsız değişkeninde veri aktarırken de yorumlu metin
    kullanılabilir:
   </para>

   <example>
    <title>- Bağımsız değişkenlerde yorumlu metin kullanımı</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
var_dump(array(<<<EOD
foobar!
EOD
));
?>
]]>
    </programlisting>
   </example>

   <para>
    Statik değişkenleri ve sınıf özelliklerini veya
    sabitlerini yorumlu metin sözdizimini kullanarak ilklendirmek mümkündür:
   </para>

   <example>
    <title>- Statik değer olarak yorumlu metin kullanımı</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Statik değişkenler
function foo()
{
  static $bar = <<<LABEL
Burada  hiçbir şey yok...
LABEL;
}

// Sınıf özellikleri ve sabitleri
class foo
{
  const BAR = <<<FOOBAR
Sınıf sabiti örneği
FOOBAR;

  public $baz = <<<FOOBAR
Özellik örneği
FOOBAR;
}
?>
]]>
    </programlisting>
   </example>

   <para>
    Yorumlu metinlerin açılış betimleyicisi
    seçimlik olarak çift tırnaklarla kapatılabilir:
   </para>

   <example>
    <title>- Yorumlu metin bildiriminde çift tırnak kullanımı</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
echo <<<"TIRNAKLI"
Merhaba Dünya!
TIRNAKLI;
?>
]]>
    </programlisting>
   </example>

  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.string.syntax.nowdoc">
   <title>Yorumsuz metinler</title>

   <para>
    Yorumlu metinlerin çift tırnaklı dizelere karşılık gelmesi gibi yorumsuz
    metinler de tek tırnaklı dizelere karşılık gelir. Yorumsuz metinler de
    yorumlular gibi belirtilir ama, <emphasis>yorumsuz metin içinde çözümleme
    yapılmaz</emphasis>. Yorumsuz metinler, PHP kodlarını veya büyük metin
    bloklarını herhangi bir önlem almaksızın içine yerleştirmek için
    elverişlidirler. Belirtilen metin bloğunun çözümlenmemesinden dolayı
    SGML'nin <literal>&lt;![CDATA[ ]]&gt;</literal> oluşumu ile benzer
    özelliklere sahiptir.
   </para>

   <para>
    Yorumsuz metin de yorumlu metindeki <literal>&lt;&lt;&lt;</literal>
    dizesini kullanır fakat betimleyicisi tek tırnak içine alınır; yani,
    şuna benzer: <literal>&lt;&lt;&lt;'EOT'</literal>. Yorumlu metin için
    geçerli tüm diğer kurallar yorumsuz metin için de geçerlidir; özellikle
    de kapanış betimleyici ile ilgili olanlar.
   </para>

   <example>
    <title>- Yorumsuz metin örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$str = <<<'EOD'
Yorumlu metin sözdizimi kullanılarak çok sayıda satıra bölünmüş
dize örneği. Tersbölüler daima birebir ele alınır,
örn, \\ and \'
EOD;
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs;
    <screen>
<![CDATA[
Yorumlu metin sözdizimi kullanılarak çok sayıda satıra bölünmüş
dize örneği. Tersbölüler daima birebir ele alınır,
örn, \\ and \'
]]>
    </screen>
   </example>

   <example>
    <title>- Değişkenli yorumsuz metin örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class foo
{
    public $foo;
    public $bar;

    function __construct()
    {
        $this->foo = 'Foo';
        $this->bar = array('Bar1', 'Bar2', 'Bar3');
    }
}

$foo = new foo();
$name = 'Kimimben';

echo <<<'EOT'
İsmim "$name" ve işim $foo->foo basmak.
Artık {$foo->bar[1]} basıyorum.
Bu büyük 'A' basmalı: \x41
EOT;
?>
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs;
    <screen>
<![CDATA[
İsmim "$name" ve işim $foo->foo basmak.
Artık {$foo->bar[1]} basıyorum.
Bu büyük 'A' basmalı: \x41]]>
    </screen>
   </example>

   <example>
    <title>- Statik veri örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class foo {
    public $bar = <<<'EOT'
bar
EOT;
}
?>
]]>
    </programlisting>
   </example>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.string.parsing">
   <title>Değişken çözümleme</title>

   <simpara>
    Bir dize çift tırnaklar arasında veya  bir yorumlu metin olarak
    belirtilmişse içindeki <link linkend="language.variables"
    >değişkenler</link> çözümlenir.
   </simpara>

   <simpara>
    İki sözdizimi türü vardır: Biri <link
    linkend="language.types.string.parsing.simple">basit</link>, diğeri <link
    linkend="language.types.string.parsing.complex">karmaşık</link>. Basit
    sözdizimi en çok kullanılanı ve elverişli olanıdır; bir değişken, bir
    dizi değeri veya bir nesne özelliğini bir dize içinde en az çabayla
    kullanmayı sağlar.
   </simpara>

   <simpara>
    Karmaşık sözdizimi ifadeyi sarmalayan kaşlı ayraçlar biçiminde kendini
    gösterir.
   </simpara>

   <sect4 xml:id="language.types.string.parsing.simple">
    <title>Basit Sözdizimi</title>

    <simpara>
     Çözümleyici, bir dolar imine (<literal>$</literal>) rastlandığında,
     geçerli bir değişken ismi oluşturmak için alabildiği bütün dizecikleri
     açgözlülükle toplar. Değişken isminin kaşlı ayraçlar arasına alınması
     ismin sonunun açıkça belirtilmesini sağlar.
    </simpara>

    <informalexample>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$juice = "apple";

echo "He drank some $juice juice.".PHP_EOL;

// "s" değişken ismi olarak geçerli karakterdir fakat, $juice değişkendir.
echo "He drank some juice made of $juices.";

// Kaşlı ayraçların içine alınarak değişken isminin bitimi açıkça belirtilmiş
echo "He drank some juice made of ${juice}s.";
?>
]]>
     </programlisting>
     &example.outputs;
     <screen>
<![CDATA[
He drank some apple juice.
He drank some juice made of .
He drank some juice made of apples.
]]>
     </screen>
    </informalexample>

    <simpara>
     Bir dizi indisi veya bir nesne özelliği de benzer şekilde
     çözümlenebilir. Dizi indislerinde indis sonunu, kapayan köşeli ayraç
     (<literal>]</literal>) belirler. Aynı kural, basit değişkenler olarak
     nesne özelliklerine de uygulanır.
    </simpara>

    <example><title>- Basit sözdizimi örneği</title>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$juices = array("apple", "orange", "koolaid1" => "purple");

echo "He drank some $juices[0] juice.".PHP_EOL;
echo "He drank some $juices[1] juice.".PHP_EOL;
echo "He drank some $juices[koolaid1] juice.".PHP_EOL;

class people {
    public $john = "John Smith";
    public $jane = "Jane Smith";
    public $robert = "Robert Paulsen";

    public $smith = "Smith";
}
$people = new people();

echo "$people->john drank some $juices[0] juice.".PHP_EOL;
echo "$people->john then said hello to $people->jane.".PHP_EOL;
echo "$people->john's wife greeted $people->robert.".PHP_EOL;
echo "$people->robert greeted the two $people->smiths."; // Won't work
?>
]]>
     </programlisting>
     &example.outputs;
     <screen>
<![CDATA[
He drank some apple juice.
He drank some orange juice.
He drank some purple juice.
John Smith drank some apple juice.
John Smith then said hello to Jane Smith.
John Smith's wife greeted Robert Paulsen.
Robert Paulsen greeted the two .
]]>
     </screen>
    </example>

    <simpara>
     PHP 7.1.0 ve sonrasında <emphasis>negatif</emphasis> sayısal indisler
     desteklenir.
    </simpara>

    <example><title>- Negatif sayısal indisler</title>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$string = 'string';
echo "The character at index -2 is $string[-2].", PHP_EOL;
$string[-3] = 'o';
echo "Changing the character at index -3 to o gives $string.", PHP_EOL;
?>
]]>
      </programlisting>
     &example.outputs;
     <screen>
<![CDATA[
The character at index -2 is n.
Changing the character at index -3 to o gives strong.
]]>
     </screen>
    </example>

    <simpara>
     Bunlardan daha karmaşık herşey için karmaşık sözdizimini kullanmalısınız.
    </simpara>
   </sect4>

   <sect4 xml:id="language.types.string.parsing.complex">
    <title>Karmaşık (kaşlı ayraçlı) sözdizimi</title>

    <simpara>
     Buna karmaşık denmesinin sebebi sözdiziminin karmaşıklığı değil,
     karmaşık ifadelerin kullanımını mümkün kılmasıdır.
    </simpara>

    <simpara>
     Herhangi bir sayıl değer, dizi elemanı veya nesne özelliği bir dize
     içinde bu sözdizimi ile yer alabilir. İfade dize dışındaki gösterimiyle
     yazılıp <literal>{</literal> ve <literal>}</literal> arasına alınır.
     <literal>{</literal> öncelenemeyeceğinden bu sözdizimi sadece
     <literal>$</literal> iminin <literal>{</literal> iminin hemen ardında
     yer aldığı durumlarda tanınır. <literal>{\$</literal> kullanımı
     <literal>{$</literal> imlerinin kendilerinin alınmasıyla sonuçlanır.
     Bazı örnekler:
    </simpara>

    <informalexample>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Tüm hataları görelim
error_reporting(E_ALL);

$şahane = 'harika';

// Çalışmaz, çıktısı: Bu çok { harika}
echo "Bu çok { $şahane}";

// Çalışır, çıktısı: Bu çok harika
echo "Bu çok {$şahane}";

// Çalışır
echo "Bu karenin bir kenarı {$square->width}00 santimetre uzunluktadır.";

// Çalışır, tırnaklı anahtarlar sadece kaşlı ayraç sözdizimi kullanılarak çalışır
echo "Bu çalışır: {$arr['key']}";


// Çalışır
echo "Bu çalışır: {$arr[4][3]}";

// $foo[bar] bir dize dışında neden yanlışsa bu da o yüzden yanlıştır.
// PHP önce foo adında bir sabit arar, bulamazsa hata oluşur.
// Sabit bulunursa, değeri (foo'nun kendisi değil) dizi indisinde kullanılır.
echo "Bu yanlış: {$arr[foo][3]}";

// Çalışır. Çok boyutlu dizileri dizelerin içinde kullanılırken,
// dizileri daima kaşlı ayraçlar arasına alın.
echo "Bu çalışır: {$arr['foo'][3]}";

// Çalışır.
echo "Bu çalışır: " . $arr['foo'][3];

echo "Bu da çalışır: {$obj->values[3]->name}";

echo "$name adlı değişkenin değeri: {${$name}}";

echo "Adı getName() işlevinin dönüş değeri olan değişkenin değeri: {${getName()}}";

echo "Adı \$object->getName() yönteminin dönüş değeri olan değişkenin değeri: {${$object->getName()}}";

// Çalışmaz, çıktısı: This is the return value of getName(): {getName()}
echo "This is the return value of getName(): {getName()}";

// Çalışmaz, çıktısı: C:\folder\{harika}.txt
echo "C:\folder\{$şahane}.txt"
// Çalışır, çıktısı: C:\folder\harika.txt
echo "C:\\folder\\{$şahane}.txt"
?>
]]>
     </programlisting>
    </informalexample>

    <para>
     Bu sözdizimini kullanan dizeler içindeki değişkenler üzerinden de sınıf
     özelliklerine erişmek mümkündür.
    </para>

   <informalexample>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class foo {
    var $bar = 'I am bar.';
}

$foo = new foo();
$bar = 'bar';
$baz = array('foo', 'bar', 'baz', 'quux');
echo "{$foo->$bar}\n";
echo "{$foo->{$baz[1]}}\n";
?>
]]>
    </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
<![CDATA[
 I am bar.
 I am bar.
]]>
   </screen>
   </informalexample>

    <note>
     <para>
      <literal>{$}</literal> içindeki işlev ve yöntem çağrılarından,
      statik sınıf değişkenlerinden ve sınıf sabitlerinden erişilen değer,
      dizenin tanımlandığı etki alanındaki bir değişkenin ismi olarak
      yorumlanır. Kaşlı ayraçların tek başına kullanımı
      (<literal>{}</literal>), statik sınıf değişkenlerinin veya sınıf
      sabitlerinin değerlerine veya işlev ve yöntemlerin dönüş değerlerine
      erişim için kullanılmaz.
     </para>
    </note>
    <informalexample>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Tüm hatalar gösterilsin.
error_reporting(E_ALL);

class beers {
    const softdrink = 'rootbeer';
    public static $ale = 'ipa';
}

$rootbeer = 'A & W';
$ipa = 'Alexander Keith\'s';

// Bu çalışır; çıktısı: I'd like an A & W
echo "I'd like an {${beers::softdrink}}\n";

// Bu da çalışır; çıktısı: I'd like an Alexander Keith's
echo "I'd like an {${beers::$ale}}\n";
?>
]]>
     </programlisting>
    </informalexample>

   </sect4>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.string.substr">
   <title>Dizge erişimi ve karaktere göre değişiklik</title>

   <para>
    Dizgelerin içindeki karakterlere, dizilerin köşeli ayraçları arasında
    karakterin dizinin başlangıcından itibaren (ilk karakterin indisi sıfır
    olmak üzere) kaçıncı karakter olduğu belirtilerek ($dize[42] gibi)
    erişilebilir veya o karakterde değişiklik yapılabilir. Dizgeler bu
    nedenle bir karakter dizisi olarak düşünülür. 1 karakterden fazlasını elde
    etmek veya yer değiştirmek isterseniz  <function>substr</function> ve
    <function>substr_replace</function> işlevlerini kullanabilirsiniz.
   </para>

   <note>
    <simpara>
     PHP 7.1.0 ve sonrasında, negatif dize başlangıçları da desteklenmektedir.
     Öncesinde, bunların okunması boş bir dizeyle ve <constant>E_NOTICE</constant>
     çıktılanmasıyla, yazılması ise dizenin olduğu gibi bırakılması ve
     <constant>E_WARNING</constant> çıktılanması ile sonuçlanırdı.
    </simpara>
   </note>

   <note>
    <simpara>
     PHP 8.0.0 öncesinde, dizge karakterlerine ayrıca
     <varname>$str{42}</varname> biçeminde kaşlı ayraçlar kullanılarak da
     erişilebiliyordu. Bu tür kaşlı ayraç kullanımı PHP 7.4.0 itibariyle
     önerilmemekte olup PHP 8.0.0 ve sonrasında desteklenmemektedir.
    </simpara>
   </note>

   <warning>
    <simpara>
     Karakter indisi olarak dizenin uzunluğundan büyük bir değer belirtmek,
     dizenin sonuna boşlukların eklenmesine sebep olur. Tamsayı olmayan
     indis değerleri tamsayıya dönüştürülür. Kuraldışı indis belirtimi
     <constant>E_WARNING</constant>'e sebep olur.
     Atanmış bir dizenin sadece ilk karakteri kullanılır.
     PHP 7.1.0 ve sonrasında, boş dize ataması ölümcül hata ile sonuçlanır.
     Evvelce, bir NULL bayt atanırdı.
    </simpara>
   </warning>

   <warning>
    <simpara>
     Dahili olarak, PHP dizeleri bayt dizileridir. Sonuç olarak, dizi ayraçları
     kullanarak bir dizeye erişmek ve değişklik yapmak, çok baytlı gösterimde
     güvenli değildir. Bu işlem dizelere sadece ASCII gibi tek baytlık
     kodlamalarda yapılmalıdır.
    </simpara>
   </warning>

   <note>
    <simpara>
     PHP 7.1.0 ve sonrasında, boş dize üzerinde boş indis işleci kullanımı
     ölümcül hataya yol açar. Evvelce, boş dize sessizce bir diziye
     dönüştürülürdü.
    </simpara>
   </note>

   <example>
    <title>- Bazı dize örnekleri</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Dizgenin ilk karakterini alalım
$str = 'This is a test.';
$first = $str[0];

// Dizgenin üçüncü karakterini alalım
$third = $str[2];

// Dizgenin son karakterini alalım
$str = 'This is still a test.';
$last = $str[strlen($str)-1];

// Dizgenin son karakterini değiştirelim
$str = 'Look at the sea';
$str[strlen($str)-1] = 'e';

?>
]]>
    </programlisting>
   </example>

   <para>
    Dizi başlangıçları ya tamsayı ya da tamsayı benzeri dize olmalıdır,
    aksi takdirde bir uyarı yavrulanır.
   </para>

   <example>
    <title>- Geçersiz dize başlangıçları örneği</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
$str = 'abc';

var_dump($str['1']);
var_dump(isset($str['1']));

var_dump($str['1.0']);
var_dump(isset($str['1.0']));

var_dump($str['x']);
var_dump(isset($str['x']));

var_dump($str['1x']);
var_dump(isset($str['1x']));
?>
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs;
    <screen>
<![CDATA[
string(1) "b"
bool(true)

Warning: Illegal string offset '1.0' in /tmp/t.php on line 7
string(1) "b"
bool(false)

Warning: Illegal string offset 'x' in /tmp/t.php on line 9
string(1) "a"
bool(false)
string(1) "b"
bool(false)
]]>
    </screen>
   </example>

   <note>
    <para>
     Dize değişmezleri içindeki karakterlere <literal>[]</literal> veya
     <literal>{}</literal> kullanılarak erişilebilir.
    </para>
   </note>

   <note>
    <para>
     <literal>{}</literal> sözdizimini kullanarak dize değişmezleri içindeki
     karakterlere erişim PHP 7.4'te kullanımdan kaldırılmıştır. PHP 8.0'da
     ise tamemen kaldırılmıştır.
    </para>
   </note>
  </sect3>
 </sect2><!-- end syntax -->

 <sect2 xml:id="language.types.string.useful-funcs">
  <title>Kullanışlı işlevler ve işleçler</title>

  <para>
   Dizgeler '.' (nokta) işleci kullanılarak ardarda eklenebilir. '+'
   (toplama) işlecinin bu amaçla kullanımının yararsız oluşuna dikkat ediniz.
   Daha ayrıntılı bilgi edinmek için <link
   linkend="language.operators.string">Dizge İşleçleri</link> belgesine
   bakınız.
  </para>

  <para>
   Dizgelerde değişiklik yapmak için çok sayıda yararlı işlev mevcuttur.
  </para>

  <simpara>
   Genel işlevler için <link linkend="ref.strings">Dize İşlevleri</link>ne,
   ileri düzey bul ve değiştir işlevselliği için <link
   linkend="ref.pcre">Perl uyumlu düzenli ifade işlevleri</link>ne bakınız.
  </simpara>

  <simpara>
   Ayrıca, <link linkend="ref.url">URL dizeleri için işlevler</link> ve
   dizeleri şifrelemek veya şifrelerini çözmek için
   <link linkend="ref.sodium">Sodium</link> ve
   <link linkend="ref.hash">Hash</link> işlevleri vardır.
  </simpara>

  <simpara>
   Son olarak, <link linkend="ref.ctype">karakter türü işlevleri</link>ne de
   bakabilirsiniz.
  </simpara>
 </sect2>

 <sect2 xml:id="language.types.string.casting">
  <title>Dizgeye dönüşüm</title>

  <para>
   Bir değer bir dizeye <literal>(string)</literal> tür çarpıtması veya
   <function>strval</function> işleviyle dönüştürülür. Bir dizenin gerekli
   olduğu ifade bağlamlarında dizeye dönüşüm otomatik olarak gerçekleşir.
   Bu genellikle, <function>echo</function> veya <function>print</function>
   işlevleri kullanılırken veya bir değişken bir dize ile karşılaştırılırken
   gerçekleşir. Aşağıdakilere, <link linkend="language.types">Türler</link>
   ve <link linkend="language.types.type-juggling">Tür Dönüşümü</link>
   bölümlerinde daha ayrıntılı değinilmiştir. Ayrıca,
   <function>settype</function> işlevine de bakabilirsiniz.
  </para>

  <para>
    <type>bool</type> türündeki &true; değeri <type>string</type>
    türündeki <literal>"1"</literal> değerine dönüştürülür.
    <type>bool</type> türündeki &false; değeri <type>string</type>
    türündeki <literal>""</literal> değerine (boş dizeye) dönüştürülür. Bu
    şekilde, <type>bool</type> ve <type>string</type> değerler arasında
    her iki yönde de dönüşüm yapılabilmektedir.
  </para>

  <para>
   <type>integer</type> veya <type>float</type> türünde bir değerin
   <type>string</type> türüne dönüşümü sayının dizesel gösterimiyle (üstel
   gösterim dahil) sonuçlanır. Kayan noktalı sayılar üstel gösterim
   kullanılarak dönüştürülebilir (<literal>4.1E+6</literal> gibi).
  </para>

  <note>
   <para>
    PHP 8.0.0 itibariyle, ondalık nokta karakteri daima
    noktadır ("<literal>.</literal>"). PHP 8.0.0 öncesinde
    betiğin çalıştığı yerele (LC_NUMERIC) özgüdür.
    Bakınız: <function>setlocale</function> işlevi.
   </para>
  </note>

  <para>
   Diziler daima <literal>"Array"</literal> dizesine dönüştürülür; bundan
   dolayı <function>echo</function> ve <function>print</function> bir dizinin
   içeriğini kendiliklerinden gösteremezler. Tek bir dizi elemanını
   görüntüleyebilmek için <literal>echo $arr['foo']</literal> gibi bir oluşum
   kullanınız. İçeriğin tamamının görüntülenebilmesiyle ilgili ipuçları için
   aşağıya bakınız.
  </para>

  <para>
   <type>object</type> türleri <type>string</type> türüne dönüştürmek için
   <link linkend="language.oop5.magic">__toString</link> sihirli yöntemi
   kullanılmalıdır.
  </para>

  <para>
   <type>resource</type> türler daima <literal>"Resource id #1"</literal>
   benzeri bir dizeye dönüştürülürler; buradaki <literal>1</literal>,
   özkaynağa PHP tarafından çalışma anında atanan eşsiz bir sayıdır.
   Bu dizenin tam yapısı değişikliğe konu olduğundan güvenilmemelidir ve değişime
   tabi tutulmalıdır. Çalıştırılan bir betiğin (bir sayfa isteği veya CLI işlemi)
   ömrü boyunca, belirli bir özkaynak için daima benzersiz olacak ve yeniden
   kullanılabilir olmayacaktır. Özkaynağın türünü
   öğrenmek için <function>get_resource_type</function> işlevini kullanınız.
  </para>

  <para>
   &null; daima boş bir dizeye dönüştürülür.
  </para>

  <para>
   Yukarıda bahsedildiği gibi, bir diziyi, nesneyi veya özkaynağı doğrudan
   dönüştürmek, bunların değerleri hakkında işe yarar hiçbir bilgi sağlamaz.
   Bu tür içerikleri daha verimli şekilde incelemek isterseniz
   <function>print_r</function> ve <function>var_dump</function> işlevlerine
   bakınız.
  </para>

  <para>
   Çoğu PHP değeri kalıcı olarak saklamak amacıyla dizelere
   dönüştürülebilir. Bu yönteme dizeleştirme adı verilir ve
   <function>serialize</function> işlevi tarafından gerçekleştirilir.
  </para>
 </sect2>

 <sect2 xml:id="language.types.string.details">
  <title>String Türü ve Ayrıntılar</title>

  <para>
   PHP'de <type>string</type> türü bir bayt dizisi ve tampon uzumlığunu
   belirten bir tamsayı olarak gerçeklenmiştir. Bu baytların nasıl
   karakterlere dönüştüğü hakkında bir bilgiye sahip değildir, bu görev
   yazılımcıya bırakılmıştır. Bir dizeyi oluşturan değerlerle ilgili bir
   sınırlama yoktur. Özellikle <literal>0</literal> değerli baytlara (NUL
   baytlar) dizenin her yerinde izin verilir. (Bununla birlikte, bu kılavuzda
   "ikil olarak güvenli" olmadığı belirtilen bir kaç işlev, dizeleri, NULL
   baytından sonra verileri yok sayan kitaplıklara dağıtabilir.)
  </para>
  <para>
   <type>string</type> türünün bu doğası, PHP'de neden ayrı bir bayt türünün
   olmadığını açıklar; bu rolü dizeler üstlenir. Örneğin metin veri
   döndürmeyen işlevler, ham veriyi bir ağ soketinden okuyup yine de dize
   döndürecektir.
  </para>
  <para>
   PHP dizelere belli bir karakter kodlaması dayatmaz, dizelerin nasıl
   baytlara dönüştüğü merak edilebilir. Örneğin, <literal>"á"</literal>
   dizesi <literal>"\xE1"</literal> (ISO-8859-1),
   <literal>"\xC3\xA1"</literal> (UTF-8, C form),
   <literal>"\x61\xCC\x81"</literal> (UTF-8, D form) olarak mı yoksa olası
   başka bir gösterime göre mi kodlanacak? Bunun yanıtı, betiğin karakter
   kodlaması neyse ona göre karakterler kodlanır, olacaktır. Bu bakımdan,
   betik örneğin ISO-8859-1'de yazılmışsa dize de ISO-8859-1'de kodlanacaktır.
   Ancak, Zend Çokbaytlılık etkinse bu uygulanmaz; bu durumda betik keyfi bir
   kodlamada (açıkça belirtilmiş veya algılanmış olabilir) yazılabilir ve
   ardından belli bir dahili kodlamaya (dizeler için kullanılacak kodlama)
   dönüştürülebilir. Betiğin kodlanmasında (veya dahili kodlamada, Zend
   Çokbaytlılık etkin olmalıdır) bazı kısıtlamalar olduğunu unutmayın.
   Bu hemen hemen her zaman, bu kodlamanın UTF-8 veya ISO-8859-1 gibi
   ASCII'nin uyumlu bir üst kümesi olması gerektiği anlamına gelir. Bununla
   birlikte, büyük/küçük harf durumlarında aynı bayt değerlerinin
   kullanılabildiği durum bağımlı kodlamaların sorunlu olabileceğini unutmayın.
  </para>
  <para>
   Şüphesiz, kullanışlı olmak noktasında, metinler üzerinde çalışan işlevler
   dizenin nasıl kodlanacağına ilşkin bazı varsayımlarda bulunabilir.
   Ne yazık ki, işlevler arasında bu konuda çok farklı varsayımlar mevcuttur:
  </para>
  <itemizedlist>
   <listitem>
    <simpara>
     Bazı işlevler dizenin tek baytlı bir kodlamayla kodlanacağını varsayar,
     fakat bu baytları belli karakterlere yorumlama gereği duymazlar.
     <function>substr</function>, <function>strpos</function>,
     <function>strlen</function> ve <function>strcmp</function> işlevleri bu
     durumdadır. Bu işlevlerin bellek tamponlarında, yani baytlar ve bayt
     adresleriyle çalıştıkları için böyle oldukları düşünülebilir.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     Diğer bir işlev grubu, dizgenin kodlamasının aktarıldığını ya da bir
     öntanımlı kodlamanın olduğunu varsayar.
     <link linkend="book.mbstring">mbstring</link> eklentisindeki işlevler
     ve <function>htmlentities</function> böyledir.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     Bir başka işlev grubu geçerli yereli kullanır (bak
     <function>setlocale</function>), fakat bayt bayt çalışır.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     Son grup, dizenin belli bir kodlamayı, normal olarak UTF-8 kullandığını
     varsayar.  <link linkend="book.intl">intl</link> ve
     <link linkend="book.pcre">PCRE</link> eklentilerindeki işlevlerin çoğu
     böyledir (PCRE eklentilerindeki işlevlerde sadece  <literal>u</literal>
     değiştircisi kullanıldığında).
    </simpara>
   </listitem>
  </itemizedlist>

  <para>
   Sonuç olarak, Unicode kullanarak doğru programların yazılması, çalışmayan
   ve büyük olasılıkla verileri bozacak işlevlerden itinayla kaçınmaya ve
   bunun yerine doğru davranan, genellikle <link linkend="book.intl">intl</link>
   ve <link linkend="book.mbstring">mbstring</link> eklentilerindeki işlevleri
   kullanmaya bağlıdır. Bununla birlikte, Unicode kodlamaları işleyebilen
   işlevleri kullanmak sadece başlangıçtır. Dilin sağladığı işlevler ne olursa
   olsun, asıl olan Unicode belirtimini bilmektir. Örneğin, sadece büyük ve
   küçük harfler olduğunu varsayan bir yazılım yanlış kabul yapıyor demektir.
  </para>
 </sect2>
</sect1><!-- end string -->

<!-- Keep this comment at the end of the file
Local variables:
mode: sgml
sgml-omittag:t
sgml-shorttag:t
sgml-minimize-attributes:nil
sgml-always-quote-attributes:t
sgml-indent-step:1
sgml-indent-data:t
indent-tabs-mode:nil
sgml-parent-document:nil
sgml-default-dtd-file:"~/.phpdoc/manual.ced"
sgml-exposed-tags:nil
sgml-local-catalogs:nil
sgml-local-ecat-files:nil
End:
vim600: syn=xml fen fdm=syntax fdl=2 si
vim: et tw=78 syn=sgml
vi: ts=1 sw=1
-->