archived-doc-tr/language/types/declarations.xml

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!-- EN-Revision: f908fff129bcd8ec1605658e06457cb04e5b2b51 Maintainer: nilgun Status: ready -->
<sect1 xml:id="language.types.declarations">
 <title>Tür bildirimleri</title>

 <para>
  Tür bildirimleri işlev bağımsız değişkenlerine, dönüş değerlerine ve
  PHP 7.4.0 ve sonrasında sınıf özelliklerine eklenebilir. Çağrı sırasında
  değerin belirtilen türde olmasını gerektirir, aksi takdirde
  <classname>TypeError</classname> oluşur.
 </para>

 <para>
  <type>resource</type> türü dışında PHP'nin desteklediği her tür, kullanıcı
  bildirimi olarak kullanılabilir. Bu sayfa, farklı türlerin
  kullanılabilirliğine ilişkin bir değişiklik günlüğü ve bunların tür
  bildirimlerinde kullanımına ilişkin belgeleri içerir.
 </para>

 <note>
  <para>
   Bir sınıf, bir arayüz yöntemini gerçeklediğinde veya bir üst sınıf
   tarafından zaten tanımlanmış bir yöntemi yeniden gerçeklediğinde,
   gerçeklediği tanımla uyumlu olması gerekir. Bir yöntem,
   <link linkend="language.oop5.variance">özgüllük</link> kurallarına
   uyuyorsa uyumludur.
  </para>
 </note>

 <sect2 role="changelog">
  &reftitle.changelog;
  <informaltable>
   <tgroup cols="2">
    <thead>
     <row>
      <entry>&Version;</entry>
      <entry>&Description;</entry>
     </row>
    </thead>
    <tbody>
     <row>
      <entry>8.3.0</entry>
      <entry>
       Sınıf, arayüz, nitelik ve sayılama sabit türleri için destek eklendi.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.2.0</entry>
      <entry>
       <acronym>DNF</acronym> türleri desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.2.0</entry>
      <entry>
       <type>true</type> kendisi tür olanlardan biri olarak eklendi.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.2.0</entry>
      <entry>
       <type>null</type> ve <type>false</type> tek başlarına kullanılabilir oldu.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.1.0</entry>
      <entry>
       Kesişim türleri desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.1.0</entry>
      <entry>
       <type>void</type> dönüş türünde bir işlevden dönen değere başvuru
       artık önerilmiyor.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.1.0</entry>
      <entry>
       <type>never</type> dönüş türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.0.0</entry>
      <entry>
       <type>mixed</type> türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.0.0</entry>
      <entry>
       <type>static</type> dönüş türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>8.0.0</entry>
      <entry>
       Birleşik türler desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>7.4.0</entry>
      <entry>
       Sınıf özellik türü bildirim desteği eklendi.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>7.2.0</entry>
      <entry>
       <type>object</type> türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>7.1.0</entry>
      <entry>
       <type>iterable</type> türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>7.1.0</entry>
      <entry>
       <type>void</type> türü desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
     <row>
      <entry>7.1.0</entry>
      <entry>
       Null olabilen türler desteklenmeye başlandı.
      </entry>
     </row>
    </tbody>
   </tgroup>
  </informaltable>
 </sect2>

 <sect2 xml:id="language.types.declarations.base">
  <title>Temel türlerle ilgili kullanım bilgileri</title>

  <simpara>
   Temel türler, bu bölümde açıklanan bazı küçük yetersizlikler dışında
   basit şekilde davranır.
  </simpara>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.base.scalar">
   <title>Sayıl türler</title>
   <warning>
    <para>
     Sayıl türler (<type>bool</type>, <type>int</type>, <type>float</type>,
     <type>string</type>) için takma adlar desteklenmemekte, bunlar bir sınıf
     veya arayüz adı olarak ele alınmaktadır. Örneğin, tür bildirimi olarak
     <literal>boolean</literal>, değerin <type>bool</type> türünden ziyade
     <literal>boolean</literal> isimli sınıfın veya arayüzün bir örneği
     olmasını gerektirir:
    </para>
    <informalexample>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
    function test(boolean $param) {}
    test(true);
?>
]]>
     </programlisting>
     &example.outputs.8;
     <screen>
<![CDATA[
Warning: "boolean" will be interpreted as a class name. Did you mean "bool"? Write "\boolean" to suppress this warning in /in/9YrUX on line 2
Fatal error: Uncaught TypeError: test(): Argument #1 ($param) must be of type boolean, bool given, called in - on line 3 and defined in -:2
Stack trace:
#0 -(3): test(true)
#1 {main}
  thrown in - on line 2
]]>
     </screen>
    </informalexample>
   </warning>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.void">
   <title>void</title>
   <note>
    <para>
     <type>void</type> dönüş türünde bir işlevden dönen değere başvuru
     çelişki sebebiyle PHP 8.1.0 ve sonrasında önerilmemektedir. Evvelce
     böyle bir çağrı şöyle bir <constant>E_NOTICE</constant> çıktılıyordu:
     <computeroutput>Only variable references should be returned by reference</computeroutput>
     (Yalnızca değişkene atıflar atıf olarak döndürülebilir).

     <informalexample>
      <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
function &test(): void {}
?>
]]>
      </programlisting>
     </informalexample>
    </para>
   </note>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.base.function">
   <title>Çağrılabilir türler</title>
   <para>
    Bu türler sınıf özelliği türü olarak kullanılamaz.
   </para>

   <note>
    <simpara>
     İşlev bildirimi olarak belirtilemez.
    </simpara>
   </note>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.references">
   <title>Atıf olarak aktarılan bağımsız değişkenlerde tür bildirimi</title>

   <simpara>
    Atıf olarak aktarılan bir bağımsız değişkende tür bildirimi yapılmışsa
    değişkenin türü işlev dönerken değil, <emphasis>yalnızca</emphasis>
    çağrının başında işlev girdisi olarak sınanır. Yani işlev atıf yapılan
    değişkenin türünü değiştirebilir.
   </simpara>
   <example>
    <title>- Atıf olarak aktarılan tür bildirimli bağımsız değişkenler</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
function array_baz(array &$param)
{
    $param = 1;
}
$var = [];
array_baz($var);
var_dump($var);
array_baz($var);
?>
]]>
    </programlisting>
    &example.outputs.similar;
    <screen>
<![CDATA[
int(1)
Fatal error: Uncaught TypeError: array_baz(): Argument #1 ($param) must be of type array, int given, called in - on line 9 and defined in -:2
Stack trace:
#0 -(9): array_baz(1)
#1 {main}
  thrown in - on line 2
]]>
    </screen>
   </example>
  </sect3>
 </sect2>

 <sect2 xml:id="language.types.declarations.composite">
  <title>Birleşik türlerle ilgili kullanım bilgileri</title>
  <para>
   Birleşik tür bildirimleri ile ilgili birkaç kısıtlama vardır ve basit
   hataları önlemek için derleme sırasında gereksiz fazlalık denetimi
   yapılır.
  </para>

  <caution>
   <simpara>
    PHP 8.2.0 öncesinde ve <acronym>DNF</acronym> türler desteklenmeye
    başlandığında kesişim türlerini bileşik türlerle birleştirmek mümkün
    değildi.
   </simpara>
  </caution>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.composite.union">
   <title>Bileşik türler</title>
   <warning>
    <simpara>
     &false; ve &true; tekil türlerini aynı bileşik tür altında bildirmek
     mümkün değildir. Bunun yerine <type>bool</type> kullanılabilir.
    </simpara>
   </warning>

   <caution>
    <simpara>
     PHP 8.2.0 öncesinde, &false; ve <type>null</type>
     tek başlarına kullanılamadığından yalnızca bu türlerden ibaret bir
     bileşik türe izin verilmezdi. İzin verilmeyen tür bildirimleri:
     &false;, <literal>false|null</literal> ve
     <literal>?false</literal>.
    </simpara>
   </caution>

   <sect4 xml:id="language.types.declarations.nullable">
    <title>Null olabilen türde sözdizimsel nane</title>

    <para>
     Temel tür bildirimlerinden yalnızca biri, türün önüne bir soru imi
     (<literal>?</literal>) konularak null olabilir olarak imlenebilir.
     Bu bakımdan <literal>?T</literal> ve <literal>T|null</literal> aynıdır.
    </para>

    <note>
     <simpara>
      Bu sözdizimi PHP 7.1.0 ve sonrasında desteklenmekte olup
      genelleştirilmiş bileşik tür desteğinden önce desteklenmekteydi.
     </simpara>
    </note>

    <note>
     <para>
      <literal>null</literal> öntanımlı değer yapılarak null olabilir
      bağımsız değişkenler elde etmek de mümkündür. Bir alt sınıfta öntanımlı
      değer değiştirilirse, tür bildirimine <type>null</type> türün
      eklenmesini gerektireceğinden ve dolayısıyla tür uyumluluğunu
      bozacağından bu önerilmez.
     </para>
     <example>
      <title>- Bağımsız değişkenlerin null olabilmesinin eski yolu</title>
      <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class C {}
function f(C $c = null) {
    var_dump($c);
}
f(new C);
f(null);
?>
]]>
      </programlisting>
      &example.outputs;
      <screen>
<![CDATA[
object(C)#1 (0) {
}
NULL
]]>
      </screen>
     </example>
    </note>
   </sect4>
  </sect3>

  <sect3 xml:id="language.types.declarations.composite.redundant">
   <title>Yinelenen ve gereksiz türler</title>
   <para>
    Birleşik tür bildirimlerindeki basit hataları yakalamak için, sınıf
    yüklemeden algılanabilen gereksiz türler, derleme zamanı hatasına neden
    olur. Bunlar:

    <itemizedlist>
     <listitem>
      <simpara>
       Adla çözümlenen her tür bir bildirimde yalnızca bir kez var olabilir.
       <literal>int|string|INT</literal> ve
       <literal>Countable&amp;Traversable&amp;COUNTABLE</literal>
       gibi türler hataya neden olur.
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
       <type>mixed</type> kullanımı hataya yol açar.
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>Birleşik türler için:</simpara>
      <itemizedlist>
       <listitem>
        <simpara>
         <type>bool</type> türün yanına, <type>false</type> veya
         <type>true</type> eklenemez.
        </simpara>
       </listitem>
       <listitem>
        <simpara>
         <type>object</type> türün yanına, sınıf türleri eklenemez.
        </simpara>
       </listitem>
       <listitem>
        <simpara>
         <type>iterable</type> türün yanına, <type>array</type>
         ve <classname>Traversable</classname> eklenemez.
        </simpara>
       </listitem>
      </itemizedlist>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>Kesişim türleri için:</simpara>
      <itemizedlist>
       <listitem>
        <simpara>
         Sınıf türünde olmayan türlerin kullanımı hataya yol açar.
        </simpara>
       </listitem>
       <listitem>
        <simpara>
         <type>self</type>, <type>parent</type> veya
         <type>static</type> kullanımı hataya yol açar.
        </simpara>
       </listitem>
      </itemizedlist>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara><acronym>DNF</acronym> türleri için:</simpara>
      <itemizedlist>
       <listitem>
        <simpara>
         Genel bir türün yanına kısıtlayıcı bir türü eklemek gereksizdir.
        </simpara>
       </listitem>
       <listitem>
        <simpara>
         İki eşdeğer kesişim türü kullanımı.
        </simpara>
       </listitem>
      </itemizedlist>
     </listitem>
    </itemizedlist>
   </para>

   <note>
    <simpara>
     Bu, türün "en az" olasılığını garanti etmez çünkü bunu yapmak,
     kullanılan tüm sınıf türlerinin yüklenmesini gerektirir.
    </simpara>
   </note>

   <para>
    Örneğin, <literal>A</literal> ve <literal>B</literal> sınıf takma
    adlarıysa, <literal>A or B</literal>'ye indirgenebilse bile
    <literal>A|B</literal> uygun bir bileşik tür olarak kalır.
    Benzer şekilde, <code>B extends A {}</code> ise, yalnızca A'ya
    indirgenebilse bile <literal>A|B</literal> uygun bir bileşik türdür.

    <informalexample>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
function foo(): int|INT {} // izin verilmez
function foo(): bool|false {} // izin verilmez
function foo(): int&Traversable {} // izin verilmez
function foo(): self&Traversable {} // izin verilmez
use A as B;
function foo(): A|B {} // izin verilmez ("use" ad çözünürlüğünün parçasıdır)
function foo(): A&B {} // izin verilmez ("use" ad çözünürlüğünün parçasıdır)
class_alias('X', 'Y');
function foo(): X|Y {} // izin verilir (gereksizlik yalnızca çalışma anında saptanabilir)
function foo(): X&Y {} // izin verilir (gereksizlik yalnızca çalışma anında saptanabilir)
?>
]]>
     </programlisting>
    </informalexample>
   </para>
  </sect3>
 </sect2>

 <sect2 xml:id="language.types.declarations.examples">
  &reftitle.examples;
  <example>
   <title>- Temel sınıf türü bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class C {}
class D extends C {}
// C'yi genişletmiyor.
class E {}
function f(C $c) {
    echo get_class($c)."\n";
}
f(new C);
f(new D);
f(new E);
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs.8;
   <screen>
<![CDATA[
C
D
Fatal error: Uncaught TypeError: f(): Argument #1 ($c) must be of type C, E given, called in /in/gLonb on line 14 and defined in /in/gLonb:8
Stack trace:
#0 -(14): f(Object(E))
#1 {main}
  thrown in - on line 8
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Temel arayüz türü bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
interface I { public function f(); }
class C implements I { public function f() {} }
// I'yi gerçeklemiyor.
class E {}
function f(I $i) {
    echo get_class($i)."\n";
}
f(new C);
f(new E);
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs.8;
   <screen>
<![CDATA[
C
Fatal error: Uncaught TypeError: f(): Argument #1 ($i) must be of type I, E given, called in - on line 13 and defined in -:8
Stack trace:
#0 -(13): f(Object(E))
#1 {main}
  thrown in - on line 8
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Temel dönüş türü bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
function sum($a, $b): float {
    return $a + $b;
}
// dikkat: float dönecek
var_dump(sum(1, 2));
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
<![CDATA[
float(3)
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Bir nesne döndürmek</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class C {}
function getC(): C {
    return new C;
}
var_dump(getC());
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
<![CDATA[
object(C)#1 (0) {
}
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Null olabilen bağımsız değişken bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
    <![CDATA[
<?php
class C {}
function f(?C $c) {
    var_dump($c);
}
f(new C);
f(null);
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
    <![CDATA[
object(C)#1 (0) {
}
NULL
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Null olabilen dönüş türü bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
    <![CDATA[
<?php
function get_item(): ?string {
    if (isset($_GET['item'])) {
        return $_GET['item'];
    } else {
        return null;
    }
}
?>
]]>
   </programlisting>
  </example>
 </sect2>

  <!-- TODO Move this into its own declare page -->
 <sect2 xml:id="language.types.declarations.strict">
  <title>Katı kodlama</title>

  <para>
   PHP öntanımlı olarak, yanlış türdeki değerleri mümkün olduğunca beklenen
   sayıl türe zorlar. Örneğin, bir dizge aktarılması gereken bir bağımsız
   değişkene tamsayı bir değer aktarılırsa, işlev <type>int</type> değil
   <type>string</type> türünde bir değişken alır.
  </para>

  <para>
   Katı kipi her dosya için ayrı ayrı etkinleştirmek mümkündür. Katı kipte,
   yalnızca tür bildirimine tam olarak karşılık gelen değer kabul edilir,
   aksi takdirde bir <classname>TypeError</classname> oluşur. Bu kuralın tek
   istisnası, <type>float</type> tür bildirimine rağmen <type>int</type>
   türünde değer aktarmaktır.
  </para>

  <warning>
   <simpara>
    Dahili işlevler içinden yapılan işlev çağrıları,
    <literal>strict_types</literal> bildiriminden etkilenmez.
   </simpara>
  </warning>

  <para>
   Katı kipi etkinleştirmek için, <literal>strict_types</literal> bildirimi
   &declare; deyiminde kullanılır:
  </para>

  <note>
   <para>
    Katı kodlama, katı kodlamanın etkinleştirildiği dosya içindeki işlev
    tanımlarına değil, işlev çağrılarına uygulanır. Katı kodlama etkin
    olmayan bir dosyadan, katı kodlamanın etkinleştirildiği dosya içinde
    tanımlanmış bir işleve çağrı yapılırsa, çağrıyı yapanın tercihine
    (zorlayıcı kodlama) saygı gösterilecek ve değer zorlanacaktır.
   </para>
  </note>

  <note>
   <para>
    Katı kodlama yalnızca sayıl tür bildirimleri için tanımlanmıştır.
   </para>
  </note>

  <example>
   <title>- Bağımsız değişken değerlerinde katı kodlama</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
declare(strict_types=1);
function sum(int $a, int $b) {
    return $a + $b;
}
var_dump(sum(1, 2));
var_dump(sum(1.5, 2.5));
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs.8;
   <screen>
<![CDATA[
int(3)
Fatal error: Uncaught TypeError: sum(): Argument #1 ($a) must be of type int, float given, called in - on line 9 and defined in -:4
Stack trace:
#0 -(9): sum(1.5, 2.5)
#1 {main}
  thrown in - on line 4
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Bağımsız değişken değerlerinde zorlayıcı kodlama</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
function sum(int $a, int $b) {
    return $a + $b;
}
var_dump(sum(1, 2));
// Değerler tamsayıya zorlanır. Çıktıya dikkat!
var_dump(sum(1.5, 2.5));
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
<![CDATA[
int(3)
int(3)
]]>
   </screen>
  </example>

  <example>
   <title>- Dönüş değerlerinde katı kodlama</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
declare(strict_types=1);
function sum($a, $b): int {
    return $a + $b;
}
var_dump(sum(1, 2));
var_dump(sum(1, 2.5));
?>
]]>
   </programlisting>
   &example.outputs;
   <screen>
<![CDATA[
int(3)
Fatal error: Uncaught TypeError: sum(): Return value must be of type int, float returned in -:5
Stack trace:
#0 -(9): sum(1, 2.5)
#1 {main}
  thrown in - on line 5
]]>
   </screen>
  </example>
  <example>
   <title>- Sınıf özellik türü bildirimi</title>
   <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
class User {
    public static string $foo = 'foo';

    public int $id;
    public string $username;

    public function __construct(int $id, string $username) {
        $this->id = $id;
        $this->username = $username;
    }
}
?>
]]>
   </programlisting>
  </example>
 </sect2>

</sect1>
<!-- Keep this comment at the end of the file
Local variables:
mode: sgml
sgml-omittag:t
sgml-shorttag:t
sgml-minimize-attributes:nil
sgml-always-quote-attributes:t
sgml-indent-step:1
sgml-indent-data:t
indent-tabs-mode:nil
sgml-parent-document:nil
sgml-default-dtd-file:"~/.phpdoc/manual.ced"
sgml-exposed-tags:nil
sgml-local-catalogs:nil
sgml-local-ecat-files:nil
End:
vim600: syn=xml fen fdm=syntax fdl=2 si
vim: et tw=78 syn=sgml
vi: ts=1 sw=1
-->