archived-doc-tr/language/constants.xml

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!-- EN-Revision: be039c085ee703d5b1f39837e55081d6e2d55030 Maintainer: nilgun Status: ready -->
<!-- CREDITS: tpug, sezer -->
 <chapter xml:id="language.constants" xmlns="http://docbook.org/ns/docbook">
  <title>Sabitler</title>

  <simpara>
    Bir sabit basit bir değerin betimleyicisidir (ismidir). İsminden de
    anlaşılacağı gibi, betiğin çalışması sırasında bu değer değiştirilemez
    (aslında birer sabit olmayan <link
    linkend="language.constants.magic">sihirli sabitler</link>
    hariç). Sabitler harf büyüklüğüne duyarlıdır.
    Geleneksel olarak, sabit isimleri daima büyük harfle yazılır.
  </simpara>

  <note>
   <para>
    PHP 8.0.0'dan önce, <function>define</function> işlevi kullanılarak
    tanımlanan sabitler harf büyüklüğüne duyarsız olabilir.
   </para>
  </note>

  <para>
    Bir sabite verilen isim PHP'de varolan diğer tüm isimlerle aynı
    kurallara tabidir. Geçerli bir sabit ismi bir harfle ya da alt çizgi imi
    ile başlar, herhangi bir sayıda harf, rakam ya da alt çizgi ile
    devam eder. Bir sabit ismi düzenli ifade olarak, şu şekilde ifade
    edilebilir:
   <code>^[a-zA-Z_\x80-\xff][a-zA-Z0-9_\x80-\xff]*$</code>
  </para>
  <para>
   Geçersiz ismleri ve PHP kullanımına ayrılmış isimleri
   <function>define</function> işlevi ile tanımlamak mümkünse de bunların
   değeri sadece <function>constant</function> işlevi ile elde edilebilir.
   Ancak, bu tavsiye edilmez.
  </para>
    &tip.userlandnaming;
  <para>
   <example>
    <title> - Geçerli ve geçersiz sabit isimleri</title>
    <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php

// Geçerli sabit isimleri
define("FOO",     "bir şey");
define("FOO2",    "başka bir şey");
define("FOO_BAR", "daha başka bir şey");

// Geçersiz sabit isimleri
define("2FOO",    "bir şey");

// Bu geçerli olmasına rağmen kullanmaktan kaçınılmalıdır.
// PHP bir gün betiğinizin çalışmasını bozacak bir sihirli
// sabit kullanmaya karar verebilir.
define("__FOO__", "bir şey");

?>]]>
    </programlisting>
   </example>
  </para>
  <note>
   <simpara>
    Burada bir harften söz ettiğimiz zaman, ASCII a-Z, A-Z ve karakter kodu
    128-255 (<literal>0x80-0xff</literal>) arasındaki bir karakterden bahsetmiş
    oluyoruz.
   </simpara>
  </note>

  <simpara>
    <link linkend="language.variables.predefined">Süper küresellerde</link>
    olduğu gibi, sabitlerin etki alanı da küreseldir. Sabitlere etki alanı
    dikkate alınmaksızın bir komut dosyasının herhangi bir yerinden
    erişilebilir."Etki alanı" hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için
    <link linkend="language.variables.scope">Değişken Etki Alanı</link>
    bölümünü okuyunuz.
  </simpara>

  <note>
   <simpara>
    PHP 7.4.0'dan itibaren, bir sınıf sabitinin görünürlüğü protected
    veya private olarak bildirebilir, bu da onları yalnızca tanımlandığı
    sınıfın hiyerarşik etki alanında kullanılabilir hale getirir.
   </simpara>
  </note>

  <sect1 xml:id="language.constants.syntax">
   <title>Söz dizimi</title>
   <simpara>
    Bir sabit <function>define</function> işlevi veya
    <literal>const</literal> anahtar sözcüğü kullanılarak tanımlanabilir.
    <function>define</function> bir sabitin rastgele bir ifadede tanımlanmasına
    izin verir. <literal>const</literal> anahtar sözcüğünün ise aşağıdaki
    paragrafta açıklanan bazı kısıtlamaları vardır. Bir sabit tanımlandıktan
    sonra asla değiştirilemez ve tanımsız yapılamaz.
   </simpara>
   <simpara>
    <literal>const</literal> anahtar sözcüğü kullanılırken, yalnızca sayıl
    (<type>bool</type>, <type>int</type>, <type>float</type> ve
    <type>string</type>) ifadeler ve yalnızca sayıl ifadeler içeren sabit
    dizileri kabul edilir. Sabitleri <type>resource</type> olarak tanımlamak
    mümkünse de, umulmadık sonuçlara yol açabileceğinden bundan kaçınılmalıdır.
   </simpara>
   <simpara>
    Bir sabitin değerine basitçe ismi belirtilerek erişilebilir.
    Değişkenlerin aksine, sabitlerin önüne <literal>$</literal> imi
    ekleme<emphasis>ME</emphasis>niz gerekir. Bir sabitin
    ismi dinamik olarak belirtiliyorsa, sabitin değerini okumak
    için <function>constant</function> işlevini kullanmak mümkündür.
    Tanımlanmış sabitlerin tamamının bir listesini almak için,
    <function>get_defined_constants</function> işlevini kullanabilirsiniz.
   </simpara>
   <note>
    <simpara>
     Sabitlerin ve (genel) değişkenlerin isim alanları farklıdır. Bu,
     örneğin &true; ile <varname>$TRUE</varname> değerlerinin farklı
     olabilecekleri anlamına gelir.
    </simpara>
   </note>
   <simpara>
    Tanımlanmamış bir sabit kullanırsanız, bir <classname>Error</classname>
    yavrulanır. PHP 8.0.0 öncesinde, tanımsız sabitler çıplak bir kelime
    dizesi olarak yorumlanır (SABIT yerine "SABIT" gibi). PHP 7.2.0 ve
    sonrasında bu kullanım önerilmemekte olup böyle bir durumda bir
    <constant>E_WARNING</constant> çıktılanır. PHP 7.2.0 öncesinde ise <link
    linkend="ref.errorfunc">E_NOTICE</link> seviyesinde bir hata çıktılanırdı.
    Ayrıca <link linkend="language.types.array.foo-bar">$foo[bar]</link>'ın
    (bar bir sabit olmadıkça) neden yanlış olduğuna dair açıklamaya da bakın.
    Bu durum, tanımlanmadıkları takdirde daima bir <classname>Error</classname>
    yavrulayan <link linkend="language.namespaces.rules">(tamamen) nitelenmiş
    sabitlere</link> uygulanmaz.
   </simpara>

   <note>
    <simpara>
     Bir sabitin atanıp atanmadığına bakmak için <function>defined</function>
     işlevini kullanın.
    </simpara>
   </note>

   <para>
    <emphasis>Sabitler ve değişkenler arasındaki farklar:</emphasis>
    <itemizedlist>
     <listitem>
      <simpara>
        Bir sabit ismi <literal>$</literal> imi ile başlamaz.
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Sabitler, değişken etki alanı kurallarına bağlı olmaksızın her yerde
        tanımlanabilir ve her yerden erişilebilir.
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Sabitler tanımlandıktan sonra yeniden tanımlanamaz ya da tanımsız
        duruma getirilemez.
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Bir sabit sadece sayıl değerlere veya dizilere çözümlenebilir.
       </simpara>
     </listitem>
    </itemizedlist>
   </para>

   <para>
    <example>
     <title>- Sabitlerin Tanımlanması</title>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
define("CONSTANT", "Merhaba dünya.");
echo CONSTANT; // "Merhaba dünya" çıktılar.
echo Constant; // Hata verir: Tanımlanmamış sabit "Constant"
               // PHP 8.0.0 öncesinde. "Constant" çıktılanıp bir uyarı verilirdi.
?>
]]>
     </programlisting>
    </example>
   </para>

   <para>
    <example>
      <title>- Sabitlerin <code>const</code> ile tanımlanması</title>
      <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
// Basit sayıl değer
const SABIT = 'Merhaba Dünya';

echo SABIT;

// Sayıl ifade
const DIGER_SABIT = SABIT.'; Elveda Dünya';
echo DIGER_SABIT;

const HAYVANLAR = array('köpek', 'kedi', 'kuş');
echo HAYVANLAR[1]; // "kedi" çıktılanır

// Sabit dizisi
define('HAYVANLAR', array(
    'köpek',
    'kedi',
    'kuş'
));
echo HAYVANLAR[1]; // "kedi" çıktılanır
?>
]]>
      </programlisting>
    </example>
   </para>

   <note>
    <para>
     Sabitlerin <function>define</function> kullanılarak tanımlanmasının tersine,
     <literal>const</literal> anahtar sözcüğü ile tanımlanan sabitler derleme
     sırasında tanımlandıklarından en üst seviye etki alanında bildirilmiş
     olmalıdır. Yani bunlar işlevlerin, döngülerin, <literal>if</literal>
     deyimlerinin veya <literal>try</literal>/<literal>catch</literal>
     bloklarının içinde bildirilemez.
    </para>
   </note>

   <sect2 role="seealso">
    &reftitle.seealso;
    <para>
     <simplelist>
      <member><link linkend="language.oop5.constants">Sınıf
       Sabitleri</link></member>
     </simplelist>
    </para>
   </sect2>
  </sect1>

  <sect1 xml:id="language.constants.predefined">
   <title>Öntanımlı Sabitler</title>

   <simpara>
    PHP, çalışan her betiğe çok sayıda <link
    linkend="reserved.constants">öntanımlı sabit</link> sağlar. Öte
    yandan, bu sabitlerin çoğu, çeşitli eklentiler tarafından
    tanımlandığından, sadece eklenti bir modül olarak veya PHP içinde
    derlenmişse kullanılabilir.
   </simpara>
  </sect1>

  <sect1 xml:id="language.constants.magic">
   <title>Sihirli Sabitler</title>
   <para>
    Değerleri kullanıldıkları yere göre değişen dokuz sihirli sabit vardır.
    Örneğin, <constant>__LINE__</constant> sabitinin değeri betiğin hangi
    satırında kullanıldığına bağlıdır. Çalışma zamanında çözümlenen sırada
    sabitlerin tersine "sihirli" sabitlerin tamamı derleme sırasında çözümlenir.
    Bu özel sabitler büyük-küçük harf farkına duyarsızdır ve aşağıda
    listelenmişlerdir:
   </para>
   <para>
    <table>
     <title>PHP'nin sihirli sabitleri</title>
     <tgroup cols="2">
      <thead>
       <row>
        <entry>&Name;</entry>
        <entry>&Description;</entry>
       </row>
      </thead>
      <tbody>
       <row xml:id="constant.line">
        <entry><constant>__LINE__</constant></entry>
        <entry>
          Dosyada geçerli satırın numarası.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.file">
        <entry><constant>__FILE__</constant></entry>
        <entry>
          Dosyanın veya sembolik bağdan çözümlenen dosyanın tam dosya yolu ve
          dosya ismi. <function>include</function> işlevi ile betiğe eklenen bir
          dosyanın içinde kullanıldığında betiğin ismini değil, eklenen dosyanın
          ismini içerir.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.dir">
        <entry><constant>__DIR__</constant></entry>
        <entry>
          Dosyanın bulurduğu dizin. Dahil edilen bir dosyanın içinde
          kullanıldığında dahil edilen dosyanın dizini döner. Bu
          <literal>dirname(__FILE__)</literal> işlevine eşdeğerder. Bu dizin
          isminin sonuna bir kök dizin olmadıkça bir bölü imi konmaz.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.function">
        <entry><constant>__FUNCTION__</constant></entry>
        <entry>
          İşlev ismi veya anonim işlevler için <literal>{closure}</literal>.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.class">
        <entry><constant>__CLASS__</constant></entry>
        <entry>
          Sınıf ismi. Bildirildiği isim alanını
          (<literal>Foo\Bar</literal> gibi) içerir. Kalıtsal özelliklerin içinde kullanıldığında __CLASS__, içinde kullanıldığı sınıfın ismidir.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.trait">
        <entry><constant>__TRAIT__</constant></entry>
        <entry>
         Kalıtsal özellik ismi. Bildirildiği isim alanını
         (<literal>Foo\Bar</literal> gibi) içerir.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.method">
        <entry><constant>__METHOD__</constant></entry>
        <entry>
          Yöntem ismi.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.namespace">
        <entry><constant>__NAMESPACE__</constant></entry>
        <entry>
          Geçerli isim alanının adı.
        </entry>
       </row>
       <row xml:id="constant.coloncolonclass">
        <entry><constant><replaceable>SınıfAdı</replaceable>::class</constant></entry>
        <entry>
         Tamamen nitelenmiş sınıf ismi.
        </entry>
       </row>
      </tbody>
     </tgroup>
    </table>
   </para>

   <sect2 role="seealso">
    &reftitle.seealso;
    <para>
     <simplelist>
      <member><link linkend="language.oop5.basic.class.class">::class</link></member>
      <member><function>get_class</function></member>
      <member><function>get_object_vars</function></member>
      <member><function>file_exists</function></member>
      <member><function>function_exists</function></member>
     </simplelist>
    </para>
   </sect2>
  </sect1>
 </chapter>

<!-- Keep this comment at the end of the file
Local variables:
mode: sgml
sgml-omittag:t
sgml-shorttag:t
sgml-minimize-attributes:nil
sgml-always-quote-attributes:t
sgml-indent-step:1
sgml-indent-data:t
indent-tabs-mode:nil
sgml-parent-document:nil
sgml-default-dtd-file:"~/.phpdoc/manual.ced"
sgml-exposed-tags:nil
sgml-local-catalogs:nil
sgml-local-ecat-files:nil
End:
vim600: syn=xml fen fdm=syntax fdl=2 si
vim: et tw=78 syn=sgml
vi: ts=1 sw=1
-->