archived-doc-tr/install/pecl.xml

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!-- EN-Revision: 9e2d8231b5d8a3795b365c6770fab288e59e6249 Maintainer: nilgun Status: ready -->
<chapter xml:id="install.pecl" xmlns="http://docbook.org/ns/docbook" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
 <title>PECL eklentilerinin kurulması</title>

 <sect1 xml:id="install.pecl.intro">
  <title>PECL Kurulumları Hakkında</title>
  <simpara>
    &link.pecl;, <link xlink:href="&url.php.pear;">PEAR</link> üzerinden
    kullanılabililen bir PHP eklentileri deposudur. Kılavuzun bu bölümü PECL
    eklentilerinin nasıl edinileceği ve nasıl kurulacağını göstermek için
    tasarlanmıştır.
  </simpara>
  <simpara>
    Bu talimatlarda, PHP kaynak kodunun
    <literal>/php/kaynak/dizininiz/</literal> altında bulunduğu ve PECL
    eklentisinin isminin <literal>eklenti</literal> olduğu varsayılacaktır.
    Hazırlıkları buna göre yapılmalıdır. Bu talimatlarda ayrıca, <link
    xlink:href="&url.php.pear.cli;">pear komutu</link>nun kullanılmasının
    bilindiği varsayılacaktır. PEAR kılavuzundaki <literal>pear</literal>
    komutu ile ilgili bilgiler <command>pecl</command> komutu için de
    geçerlidir.
  </simpara>
  <simpara>
    Burada genel olarak eklentinin paylaşımlı olarak derlenmesi, kurulması ve
    yüklenmesi üzerinde durulacaktır. Sonraki bölümlerde açıklanan yöntemler
    eklentiyi nasıl derleyip kuracağınızla ilgili çeşitli talimatlar içerir,
    fakat bunlar otomatik olarak yüklenmez. Eklentiler
    bir <link linkend="ini.extension">extension</link> yönergesi eklenerek
    yüklenebilirler. Bunun için &php.ini; dosyası veya
    <function>dl</function> işlevi kullanılabilir.
  </simpara>
  <simpara>
    PHP modüllerini derlerken, derleme için gerekli araçların (autoconf,
    automake, libtool gibi) birbirleriyle en uyumlu sürümlerini kullanıyor
    olmak önemlidir. Gerekli araçlar ve bunların gerekli sürümleriyle ilgili
    ayrıntılı bilgi  <link xlink:href="&url.php.anongit;">Anonim Git
    Talimatları</link> sayfasında bulunabilir.
  </simpara>
 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.downloads">
  <title>PECL Eklentilerinin İndirilmesi</title>
  <simpara>
    PECL eklentilerini indirmek için çeşitli seçenekler vardır:
  </simpara>
  <itemizedlist>
   <listitem>
    <simpara>
      <command>pecl install eklenti</command> komutu eklenti kodunu
      otomatik olarak indirir, dolayısıyla ayrı bir indirme işlemine gerek
      kalmaz.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <link xlink:href="&url.pecl;">&url.pecl;</link>
    </simpara>
    <simpara>
      PECL sitesi, PHP Geliştirme Ekibi tarafından önerilen farklı eklentiler
      hakkında bilgiler içerir. Burada bulunan bilgilerden bazıları:
      ChangeLog dosyaları, dağıtım notları, gereksinimler ve benzeri
      ayrıntılar.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
      <command>pecl download eklenti</command> komutu
    </simpara>
    <simpara>
      PECL sitesinine dağıtım listesinde bulunan eklentileri indirip kurmak
      için <link xlink:href="&url.php.pear.cli;">pecl komutu</link>
      kullanılabilir. İstenen sürümler ayrıca belirtilebilir.
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <acronym>git</acronym>
    </simpara>
    <simpara>
     Birçok PECL uzantısı GitHub'da bulunabilir.
     <!-- TODO Expand -->
    </simpara>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
     <acronym>SVN</acronym>
    </simpara>
    <simpara>
      Bazı PECL eklentileri ayrıca <acronym>SVN</acronym>'de de bulunmaktadır.
      SVN içeriği <link xlink:href="&url.php.svn;pecl/">&url.php.svn;pecl/</link>
      adresinde incelenebilir. Eklentileri doğrudan <acronym>SVN</acronym>'den
      indirmek için sırayla aşağıdaki komutlar verilebilir.
    </simpara>
    <para>
     <screen>
$ svn checkout https://svn.php.net/repository/pecl/extname/trunk eklenti
     </screen>
    </para>
   </listitem>
   <listitem>
    <simpara>
      Windows için
    </simpara>
    <simpara>
     PHP projesi çoğu PECL eklentisinin Windows çalıştırılabilirlerini
     derlemekte ve ilgili yere kurmaktadır.
    </simpara>
   </listitem>
  </itemizedlist>
 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.windows">
  <title>Bir PHP Eklentisinin Windows Kurulumu</title>
  <para>
    Windows'ta bir PHP eklentisini yüklemenin iki yolu vardır: Ya eklenti
    PHP içinde derlenir ya da DLL olarak yüklenir. Derlenmiş bir
    eklentiyi yüklemek en kolay ve en çok tercih edilen yoldur.
  </para>
  <para>
    Bir eklentiyi yüklemek için sistemde o eklentinin <filename>.dll</filename>
    dosyasının bulunması gerekir. Tüm eklentiler otomatik olarak belirli
    aralıklarla PHP Grubu tarafından derlenirler (bunları indirilmesi
    sonraki bölümde açıklanmıştır.
  </para>
  <para>
    Bir eklentiyi PHP içinde derlemek için <link
    linkend="install.windows.building">Kaynak kod paketinden
    derleme</link> belgesine bakılabilir.
  </para>
  <para>
    Bir eklentiyi tek başına (yani bir DLL olarak) derlemek için  <link
    linkend="install.windows.building">Kaynak kod paketinden derleme</link>
    belgesine bakılabilir. Eğer DLL dosyası ne PHP dağıtımında ne
    de PECL sitesinde mevcutsa, eklentiyi kullanmaya başlamadan önce derlemek
    gerekebilir.
  </para>

  <sect2 xml:id="install.pecl.windows.find">
   <title>Bir eklenti nereden bulunur?</title>
   <para>
    PHP eklentileri genellikle <filename>php_*.dll</filename> biçeminde
    isimlendirilir (yıldız iminin yerine eklentinin ismi gelir) ve
    <filename>PHP\ext</filename> dizini altında bulunur.
   </para>
   <para>
    PHP, geliştiricilerin büyük çoğunluğunca en faydalı bulunan eklentilerle
    birlikte gelir. Bu tür paketlere <emphasis>toplu paket</emphasis> adı verilir.
   </para>
   <para>
    Bununla birlikte, çekirdek eklentilerle sağlanmamış bir işlevselliğe
    ihtiyaç duyulursa, bunları edinmek için
    <link xlink:href="&url.pecl;">PECL sitesinde</link> bulunabilir.
    PHP Eklentileri Halk Kütüphanesi (PECL -  PHP Extension
    Community Library) bir PHP Eklentileri deposu olup PHP eklentilerinin
    geliştirilmesi ve indirilmesi için barındırma oluşumlarını ve bilinen
    tüm eklentilerin bir dizinini içerir.
   </para>
   <para>
    Kendi kullanımı için eklenti geliştirenler bu eklentinin PECL'de
    barındırılmasını isteyebilir, böylece ihtiyaçları aynı olan
    başkaları da bu eklentiden yararlanabilir. Bunun bazı olumlu yan etkileri
    de vardır: Geribildirim, teşekkür, hata bildirimi, hatta düzeltme ve yama
    alma şansı olur. Eklentiyi barındırılmak üzere PECL'ye göndermeden
    önce &link.pecl; adresinin incelenmesi önerilir.
   </para>
  </sect2>

  <sect2 xml:id="install.pecl.windows.which">
   <title>Hangi eklenti indirilecek?</title>
   <para>
    <emphasis>Çoğu zaman her DLL'nin çok sayıda sürümü vardır:</emphasis>
    <itemizedlist>
     <listitem>
      <simpara>
        Farklı sürüm numaraları (en azından ilk iki sayı tutmalı)
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Farklı evre güvenceli olanlar
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Farklı işlemciler için olanlar (x86, x64, ...)
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
        Farklı hata ayıklama seçenekli olanlar
      </simpara>
     </listitem>
     <listitem>
      <simpara>
       <literal>vs.</literal>
      </simpara>
     </listitem>
    </itemizedlist>
   </para>
   <para>
    Şuna da dikkat edilmelidir: Eklenti ayarları kullanılan PHP
    çalıştırılabilirinin ayarları ile aynı olmalıdır. Aşağıdaki PHP betiği
    PHP ayarlarının tamamını içerecektir:
   </para>
   <para>
    <example>
     <title>- <function>phpinfo</function> kullanımı</title>
     <programlisting role="php">
<![CDATA[
<?php
phpinfo();
?>
]]>
      </programlisting>
    </example>
   </para>
   <para>
    Ya da komut satırından:
    <screen>
<![CDATA[
sürücü:\dizin\yolu\php\executable\php.exe -i
]]>
    </screen>
   </para>
  </sect2>

  <sect2 xml:id="install.pecl.windows.loading">
   <title>Bir eklentinin yüklenmesi</title>
   <para>
    Bir PHP eklentisini yüklemenin en bilinen yolu eklentiyi &php.ini;
    dosyasına eklemektir. Dikkatle incelenirse &php.ini; dosyasında bir çok
    eklentinin zaten ekli olduğunu görülür. Eklentiyi etkin kılmak için
    yapılacak tek değişiklik eklentinin belirtildiği satırın başındaki
    noktalı virgülü silmek olacaktır.
   </para>
   <para>
    PHP 7.2.0 ve üzeri sürümlerde, eklentinin dosya adı yerine eklenti adı da
    kullanılabilir. Bu işletim sisteminden bağımsız ve daha
    kolay olduğundan, özellikle yeni başlayanlar için, yüklenecek eklentileri
    belirlemenin önerilen yolu haline gelir. Dosya adları, önceki sürümlerle
    uyumluluk için desteklenmeye devam etmektedir.
   </para>
   <screen>
<![CDATA[
;extension=php_eklenti.dll
]]>
    </screen>
    <screen>
<![CDATA[
extension=php_eklenti.dll
]]>
    </screen>
    <screen>
<![CDATA[
; PHP 7.2 ve sonrasında önerilen:
extension=eklenti
zend_extension=diğer_eklenti
]]>
    </screen>
   <para>
    Bununla birlikte, bazı HTTP sunucuları, PHP çalıştırılabilirinin yanına
    konmuş php.ini dosyasını kullanmadıklarından eklentiyi göremeyebilir.
    HTTP sunucusunun kullandığı &php.ini; dosyasının bulunduğu yer
    <function>phpinfo</function> işlevi kullanılarak şöyle öğrenilebilir:
   </para>
    <screen>
<![CDATA[
Configuration File (php.ini) Path C:\WINDOWS
]]>
    </screen>
    <screen>
<![CDATA[
Loaded Configuration File         C:\Program Files\PHP\8.2\php.ini
]]>
    </screen>
   <para>
    Eklentiyi etkin kıldıktan sonra &php.ini; dosyası kaydedilmeli ve HTTP
    sunucusu yeniden başlatıldıktan sonra tekrar <function>phpinfo</function>
    çıktısına bakılmalıdır. Yeni eklentinin artık kendi bölümünde görünüyor
    olması gerekir.
   </para>
  </sect2>

  <sect2 xml:id="install.pecl.windows.problemsolving">
   <title>Sorunların çözümlenmesi</title>
   <para>
    Eğer eklenti <function>phpinfo</function> çıktısında görünmüyorsa sorunun
    kaynağını bulmak için günlük dosyalarına bakılmalıdır.
   </para>
   <para>
    PHP, komut satırından kullanılıyorsa (CGI), eklenti yükleme hatası
    doğrudan ekranda görülebilir.
   </para>
   <para>
    PHP bir HTTP sunucusu ile kullanılıyorsa günlük dosyalarının yeri ve
    biçemi kullanılan yazılıma göre değişir. Günlüklerin yerini bulmak
    için kullanılan HTTP sunucusunun belgelerine bakılmalıdır.
   </para>
   <para>
    Sorunların çoğu DLL dosyasının ve bu dosyanın bağımlı olduğu DLL'lerin yeri
    ile ilgilidir. <literal>php.ini</literal> içindeki "<link
    linkend="ini.extension-dir">extension_dir</link>" yönergesinin değeri ile
    derleme sırasında yapılan ayarlar arasında bir tutarsızlık olabilir.
   </para>
   <para>
    Eğer sorun derleme sırasında yapılan ayarlarla uyumsuzluktan
    kaynaklanıyorsa muhtemelen indirilen DLL dosyası doğru yere
    konulmamış demektir. Eklentinin doğru ayarlarla tekrar indirilmesi
    gerekebilir. Bu yapıldıktan sonra <function>phpinfo</function>
    çıktısının tekrar incelenmesi uygun olacaktır.
   </para>
  </sect2>

 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.pear">
  <title>Paylaşımlı PECL eklentilerinin <code>pecl</code> komutu ile
  derlenmesi</title>
  <simpara>
   PECL, paylaşımlı PHP eklentilerinin oluşturulmasını kolaylaştırır. <link
   xlink:href="&url.php.pear.cli;">pecl komutu</link> şöyle kullanılabilir:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
$ pecl install eklenti
   </screen>
  </para>
  <simpara>
    Bu komutla <emphasis>eklenti</emphasis>nin kaynak kodu indirilecek,
    derlenecek ve <filename>eklenti.so</filename> adıyla <link
    linkend="ini.extension-dir">extension_dir</link> yönergesinde belirtilen
    dizine kurulacaktır. Böylece <filename>eklenti.so</filename> &php.ini;
    üzerinden yüklenebilir duruma gelmiş olacaktır.
  </simpara>
  <simpara>
    Öntanımlı olarak, <command>pecl</command> komutu, <literal>alfa</literal>
    veya <literal>beta</literal> olarak imlenmiş paketleri kurmaz. Eklentinin
    henüz <literal>kararlı</literal> bir sürümü yoksa,
    <literal>beta</literal> sürümü şöyle kurulabilir:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
$ pecl install eklenti-beta
   </screen>
  </para>
  <para>
    Ayrıca belli bir sürüm şu şekilde kurulabilir:
  </para>
  <para>
   <screen>
$ pecl install eklenti-0.1
   </screen>
  </para>
  <note>
   <para>
    Eklentiyi &php.ini; dosyasında etkin kıldıktan sonra değişikliklerin
    etkin olması için HTTP sunucusunun yeniden başlatııması gerekir.
   </para>
  </note>
 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.phpize">
  <title>Paylaşımlı PECL eklentilerinin <code>phpize</code> ile derlenmesi
  </title>
  <simpara>
    <command>pecl</command> komutu ile kurulumun mümkün olmadığı durumlar
    olabilir. Bir güvenlik duvarı etkin olabilir veya eklentinin PECL
    uyumlu paketi yoktur ya da henüz dağıtılmamış git sürümü kurulmak
    isteniyordur, vs. Böyle bir eklentinin derleme işlemi daha temel
    derleme araçları (make gibi) kullanılarak gerçekleştirilebilir.
  </simpara>
  <simpara>
    Bir PHP eklentisini derleme işlemine hazırlamak için
    <command>phpize</command> komutu kullanılır. Aşağıdaki örnekte,
    eklentinin kaynak kod paketinin <filename>eklenti</filename> dizininde
    bulunduğu varsayılmıştır:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
<![CDATA[
$ cd eklenti
$ phpize
$ ./configure
$ make
# make install
]]>
   </screen>
  </para>
  <simpara>
    Başarılı bir kurulum sonucunda eklenti PHP <link
    linkend="ini.extension-dir">eklentileri dizinine</link>
    <filename>eklenti.so</filename> adıyla yerleştirilir. Eklentiyi etkin
    kılmak için &php.ini; dosyasına bir
    <literal>extension=eklenti.so</literal> satırı eklemek gerekecektir.
  </simpara>
  <simpara>
    Eğer sistemde <command>phpize</command> komutu yoksa ve RPM gibi
    önceden derlenmiş paketler kullanılabiliyorsa,
    <command>phpize</command> komutunu ve PHP eklentilerini derlemek için
    gerekli başlık dosyalarını içermesi muhtemel uygun bir PHP
    geliştirme sürümünü kurmak gerekebilir.
  </simpara>
  <simpara>
    Komutun kullanım bilgilerini görmek için <command>phpize --help</command>
    komutu verilmelidir.
  </simpara>
 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.php-config">
  <title>php-config</title>

  <para>
   <command>php-config</command> basit bir kabuk betiği olup kurulu PHP
   yapılandırması hakkında bilgi edinmek için kullanılır.
  </para>

  <para>
   Eklentiler derlenirken, birden fazla PHP sürümü kuruluysa yapılandırma
   sırasında <option role="configure">--with-php-config</option> seçeneğinde
   ilgili <command>php-config</command> betiğinin yolu belirtilerek hangi
   sürümün kurulmak istendiği belirtilebilir.
  </para>

  <para>
   <command>php-config</command> betiği tarafından sağlanan komut satırı
   seçeneklerinin listesi, betiği <option>-h</option> seçeneği ile
   çalıştırarak alınabilir:
   <screen>
<![CDATA[
Usage: /usr/local/bin/php-config [OPTION]
Options:
  --prefix            [...]
  --includes          [...]
  --ldflags           [...]
  --libs              [...]
  --extension-dir     [...]
  --include-dir       [...]
  --php-binary        [...]
  --php-sapis         [...]
  --configure-options [...]
  --version           [...]
  --vernum            [...]
]]>
   </screen>
  </para>

  <para>
   <table>
    <title>Komut satırı seçenekleri</title>
    <tgroup cols="2">
     <thead>
      <row>
       <entry>Seçenek</entry>
       <entry>Açıklama</entry>
      </row>
     </thead>
     <tbody>
      <row>
       <entry>--prefix</entry>
       <entry>PHP'nin kurulu olduğu dizinin öneki,
        <filename>/usr/local</filename> gibi.</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--includes</entry>
       <entry>Tüm başlık dosyaları ile <option>-I</option>
        seçeneklerinin listesi</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--ldflags</entry>
       <entry>PHP'nin birlikte derlendiği <literal>LD</literal> seçenekleri</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--libs</entry>
       <entry>PHP'nin birlikte derlendiği ek kütüphaneler</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--extension-dir</entry>
       <entry>Eklentilerin aranacağı öntanımlı dizin</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--include-dir</entry>
       <entry>Başlık dosyalarının bulunduğu öntanımlı dizininin öneki</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--php-binary</entry>
       <entry>PHP CLI veya CGI çalıştırılabilirinin tam yolu</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--php-sapis</entry>
       <entry>Kullanılabilir tüm SAPI modüllerini gösterir</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--configure-options</entry>
       <entry>Geçerli PHP kurulumunu yeniden oluşturmak için yapılandırma
        seçenekleri</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--version</entry>
       <entry>PHP sürümü</entry>
      </row>
      <row>
       <entry>--vernum</entry>
       <entry>Tamsayı olarak PHP sürümü</entry>
      </row>
     </tbody>
    </tgroup>
   </table>
  </para>
 </sect1>

 <sect1 xml:id="install.pecl.static">
  <title>PECL eklentilerinin PHP içinde duruk olarak derlenmesi</title>
  <simpara>
    Bazen bir PECL eklentisini PHP çalıştırılabilirinin içinde duruk olarak
    derlemek gerekebilir. Bunu yapmak için eklentinin
    <filename>/php/kaynak/dizininiz/ext/</filename> dizinine yerleştirilmesi
    ve PHP kaynak paketinin <code>configure</code> betiğinin yeniden
    çalıştırılması gerekir.
  </simpara>
  <para>
   <screen>
<![CDATA[
$ cd /php/kaynak/dizininiz/ext
$ pecl download eklenti
$ gzip -d < eklenti.tgz | tar -xvf -
$ mv eklenti-x.x.x eklenti
]]>
   </screen>
  </para>
  <simpara>
   Bu işlemin sonucunda eklenti şöyle bir dizinin altına yerleştirilmiş
   olacaktır:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
    /php/kaynak/dizininiz/ext/eklenti
   </screen>
  </para>
  <simpara>
    Artık PHP kaynak paketinin <code>configure</code> betiğini yeniden
    oluşturulup PHP her zamanki gibi derlenebilir:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
$ cd /php/kaynak/dizininiz/
$ rm configure
$ ./buildconf --force
$ ./configure --help
$ ./configure --with-eklenti --enable-baskabireklenti --with-filanca
$ make
$ make install
   </screen>
  </para>
  <note>
   <simpara>
    <command>buildconf</command> betiğini çalıştırabilmek için
    <command>autoconf</command> 2.68 ve <command>automake</command> 1.4+
    paketlerinin sistemde kurulu olması gerekir (daha yeni
    autoconf sürümleri de çalışabilir ama onlar desteklenmemektedir).
   </simpara>
  </note>
  <simpara>
    <option role="configure">--enable-eklenti</option> seçeneğinin mi yoksa
    <option role="configure">--with-eklenti</option> seçeneğinin mi kullanılacağı
    eklentiye bağlıdır. Genellikle harici kütüphanelere ihtiyacı olmayan eklentiler
    <option role="configure">--enable</option> seçeneğini kullanır. Hangisinin
    kullanılacağından emin olmak için <command>buildconf</command>'tan sonra şu
    çalıştırılabilir:
  </simpara>
  <para>
   <screen>
$ ./configure --help | grep eklenti
   </screen>
  </para>
 </sect1>
</chapter>

<!-- Keep this comment at the end of the file
Local variables:
mode: sgml
sgml-omittag:t
sgml-shorttag:t
sgml-minimize-attributes:nil
sgml-always-quote-attributes:t
sgml-indent-step:1
sgml-indent-data:t
indent-tabs-mode:nil
sgml-parent-document:nil
sgml-default-dtd-file:"~/.phpdoc/manual.ced"
sgml-exposed-tags:nil
sgml-local-catalogs:nil
sgml-local-ecat-files:nil
End:
vim600: syn=xml fen fdm=syntax fdl=2 si
vim: et tw=78 syn=sgml
vi: ts=1 sw=1
-->