PHP'de bir dizi aslında sıralı bir eşlemdir. Bir eşlem, değerleri anahtarlarla ilişkilendiren bir veri türüdür. Bu veri türü farklı kullanım amaçları için en iyilenebilir; bir dizi, bir yöneysel liste, bir isim-değer çiftleri tablosu, bir sözlük, bir nesne listesi, yığıt, kuyruk ve daha bir sürü başka şey olarak ele alınabilir. Dizilerin değerleri, ağaçlar, diziler ve hatta çok boyutlu diziler bile olabilir. Tüm bu veri yapılarının açıklanması bu kılavuzun amacını aşar. Fakat, en azından her biri için birer örnek verilebilir. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için bu konuyla ilgili olarak yayımlanmış eserleri inceleyiniz. Bir dizi array işlevi kullanılarak belirtilebilir. Bağımsız değişken olarak, birbirlerinden virgüllerle ayrılmış çok sayıda anahtar => değer çifti alabilir. array( anahtar => değer, anahtar2 => değer2, anahtar3 => değer3, ... ) Son dizi elemanından sonraki virgül seçimliktir ve konmayabilir. Bu genellikle tek satırlık dizilerde yapılır. Yani, array(1, 2, ) yerine array(1, 2) yazmak tercih edilir. Diğer taraftan, çok satırlı dizilerde yeni elemanların sona eklenmesini kolaylaştırdığından sondaki virgülün konulması tercih edilir. array() yerine [] kullanılan kısa bir dizi sözdizimi de vardır. "bar", "bar" => "foo", ); // Kısa dizi sözdizimi kullanımı $array = [ "foo" => "bar", "bar" => "foo", ]; ?> ]]> Bir anahtar ya int ya da string türünde olabilir. Bir değer ise herhangi bir türde olabilir. Ek olarak anahtar için şu tür çarpıtmaları oluşur: Geçerli onluk tamsayı içeren bir string + imi ile başlamadıkça int türüne çarpıtılır. Yani, "8" anahtarı aslında 8 olarak saklanır. Diğer yandan, "08" geçerli bir onluk tamsayı olmadığından tür çarpıtmasına uğramaz. Float türler ondalık kısmı kırpılarak int türüne çarpıtılır. Yani, 8.7 anahtarı aslında 8 olarak saklanır. Bool türler int türüne çarpıtılır. Yani &true; anahtarı 1, &false; anahtarı da 0 olarak saklanır. Null türler boş dizeye çarpıtılır. Yani null aslında "" olarak saklanır. Array ve object türler anahtar olarak kullanılaMAZ. Bunu yapmak Illegal offset type uyarısına sebep olur. Dizi bildiriminde çok sayıda eleman aynı anahtarı kullanıyorsa, diğerleri birbirlerinin üzerine yazıyormuşçasına sadece son eleman kullanılır. "a", "1" => "b", 1.5 => "c", true => "d", ); var_dump($array); ?> ]]> &example.outputs; string(1) "d" } ]]> Yukarıdaki örnekte tüm anahtarlar 1'e çarpıtıldığından her yeni eleman değeri bir öncekinin üzerie yazılır ve dizide sadece son atanan değer kalır. PHP indisli ve ilişkisel diziler arasında bir ayrım yapmadığından int ve string türündeki anahtarlar aynı anda bulunabilir. "bar", "bar" => "foo", 100 => -100, -100 => 100, ); var_dump($dizi); ]]> &example.outputs; string(3) "bar" ["bar"]=> string(3) "foo" [100]=> int(-100) [-100]=> int(100) } ]]> anahtar belirtmek isteğe bağlıdır. Bir anahtar belirtmeksizin bir değer atanıyorsa bu değer, mevcut int anahtarların en büyüğüne bir eklenerek elde edilen int anahtarlı elemana atanır. ]]> &example.outputs; string(3) "foo" [1]=> string(3) "bar" [2]=> string(5) "hello" [3]=> string(5) "world" } ]]> Bazı değerlere anahtar belirtirken bazılarına belirtmemek mümkündür. "c", "d", ); var_dump($dizi); ?> ]]> &example.outputs; string(1) "a" [1]=> string(1) "b" [6]=> string(1) "c" [7]=> string(1) "d" } ]]> Gördüğünüz gibi son değer "d", 7 anahtarına atanmıştı. Bunun sebebi önceki en büyük tamsayılı indisin 6 olmasıdır. Bu örnekte anahtarlar üzerinde tür çarpıtmanın ve öğelerin üzerine yazılmasının tüm çeşitleri gösterilmiştir. 'a', '1' => 'b', // "a" değeri "b" ile geçersiz olur 1.5 => 'c', // "b" değeri "c" ile geçersiz olur -1 => 'd', '01' => 'e', // tamsayı dizesi olmadığından korunur '1.5' => 'f', // tamsayı dizesi olmadığından korunur true => 'g', // "c" değeri "g" ile geçersiz olur false => 'h', '' => 'i', null => 'j', // "i" değeri "j" ile geçersiz olur 'k', // 2 anahtarına "k" değeri atanır, çünkü önceki en büyük tamsayı: 1 2 => 'l', // "k" değeri "l" ile geçersiz olur ); var_dump($array); ?> ]]> &example.outputs; string(1) "g" [-1]=> string(1) "d" ["01"]=> string(1) "e" ["1.5"]=> string(1) "f" [0]=> string(1) "h" [""]=> string(1) "j" [2]=> string(1) "l" } ]]> Dizi elemanlarına array[anahtar] sözdizimi kullanılarak erişilir. "bar", 42 => 24, "çok" => array( "boyutlu" => array( "dizi" => "foo" ) ) ); var_dump($dizi["foo"]); var_dump($dizi[42]); var_dump($dizi["çok"]["boyutlu"]["dizi"]); ?> ]]> &example.outputs; PHP 8.0.0 öncesinde, dizilere erişmek için köşeli ayraçların yerine kaşlı ayraçlar da kullanılabilirdi (yani, yukarıdaki örnekte $dizi[42] ve $dizi{42} aynı şeyi yapar). Dizilere erişirken köşeli ayraçların yerine kaşlı ayraç kullanımı PHP 7.4.0 itibariyle önerilmemekte olup PHP 8.0.0 ve sonrasında desteklenmemektedir. ]]> Atanmamış bir dizi elemanına erişme çabası, atanmamış bir değişkene erişme çabasıyla aynı sonucu verir: E_WARNING seviyesinde (PHP 8.0.0 öncesinde E_NOTICE seviyesinde) bir hata çıktılanır ve sonuç &null; olur. string türünde olmayan bir sayıl değeri başka bir diziye atama işlemi sessiz bir &null; atamasıyla sonuçlanır. PHP 7.4.0 öncesinde, bir hata iletisi çıktılanmazdı. PHP 7.4.0 ve sonrasında, bir E_NOTICE çıktılanırken, PHP 8.0.0 ve sonrasında, bir E_WARNING çıktılanır. Mevcut bir dizi, doğrudan değer atamak suretiyle değiştirilebilir. Bu işlem, diziye köşeli ayraçlar arasında belirtilen bir anahtar kullanılarak değer atamak biçeminde yapılır. Diziye yeni bir değer atamak için köşeli ayraçlar boş olarak ([]) belirtilebilir. $dizi[anahtar] = değer; $dizi[] = değer; // anahtar sadece int veya string türünde olabilir. // değer herhangi bir türde olabilir. $dizi mevcut değilse, değer olarak &null; veya &false; atanmışsa dizi oluşturulur. Yani bu işlem yeni bir dizi oluşturmak için kullanılabilir. Ancak bunun yapılması önerilmez. Çünkü $dizi bir dize değer içeriyor olabileceğinden bu değer yerinde kalır ve [] aslında bir dize erişim işleci haline gelir. Bir değişkeni doğrudan atamayla ilkendirmek daha iyidir. PHP 7.1.0 ve sonrasında, boş indis işlecini bir dizeye uygulamak ölümcül hataya sebep olur. Evvelce, dize sessizce bir diziye dönüştürülürdü. PHP 8.1.0 itibariyle, &false; değerden yeni bir dizi oluşturulması önerilmemektedir. &null; ve tanımsız değerlerden yeni bir dizi oluşturulması ise hala mümkündür. Anahtar kullanarak bir elemana yeni bir değer atamak bu elemanın değerinin değiştirilmesi demektir. Belli bir anahtar/değer çiftini silmek için unset işlevini kullanın. 1, 12 => 2); $dizi[] = 56; // Betiğin bu noktasında bu atama // $dizi[13] = 56; ile aynıdır $dizi["x"] = 42; // "x" anahtarlı yeni bir eleman atar unset($dizi[5]); // Elemanı diziden siler unset($dizi); // Dizinin tamamını siler ?> ]]> Yukarıda değinildiği gibi, bir diziye yeni değeri bir anahtar belirtmeden atamak, mevcut en büyük int indisine bir eklenerek elde edilen anahtar (en azından 0 değil) kullanılarak gerçekleşir. Dizide henüz bir int indis yoksa anahtar olarak 0 (sıfır) kullanılır. Dikkat ederseniz, dizinin mevcut olması halinde, yeni bir değer atamak için en büyük tamsayı indisli anahtar kullanmaya gerek yoktur. Buna sadece dizi yeniden indislenmişse gerek olabilir. Aşağıdaki örnek anlatımı pekiştirecektir: $value) { unset($dizi[$i]); } print_r($dizi); // Bir eleman ekleyelim (dikkat: yeni anahtar 0 değil 5 olacak!) $dizi[] = 6; print_r($dizi); // Yeniden indisleyelim: $dizi = array_values($dizi); $dizi[] = 7; print_r($dizi); ?> ]]> &example.outputs; 1 [1] => 2 [2] => 3 [3] => 4 [4] => 5 ) Array ( ) Array ( [5] => 6 ) Array ( [0] => 6 [1] => 7 ) ]]> Diziler, [] (PHP 7.1.0 ve sonrası) veya list dil yapıları kullanılarak yeniden yapılandırılabilir. Bu dil yapıları bir dizinin içindeki farklı değişkenleri yeniden yapılandırmakta da kullanılabilir. ]]> Dizilerin yeniden yapılandırmasında çok boyutlu bir dizi, &foreach; kullanılarak yinelemeli olarak yeniden yapılandırılabilir. ]]> Bir değişken sağlanmamış dizi elemanları yok sayılır. Yeniden yapılandırma daima 0. indisten başlar. ]]> PHP 7.1.0 ve sonrasında, ilişkisel diziler de yeniden yapılandırılabilmektedir. Ayrıca, sayısal indisli dizilerde indisler doğrudan belirtilebildiğinden doğru elemanın daha kolay belirlenebilmesini de sağlar. 1, 'bar' => 2, 'baz' => 3]; // 'baz' indisli elemana $üç değişkenini atamak ['baz' => $üç] = $source_array; echo $üç; // 3 basar $source_array = ['foo', 'bar', 'baz']; // 2. indisteki elemana $baz değişkenini atamak [2 => $baz] = $source_array; echo $baz; // "baz" basar ?> ]]> Dizi yeniden yapılandırması iki değişkeni kolayca takaslamak için de kullanılabilir. ]]> Atamalarda çoğaltma işleci (...) desteklenmemektedir. Tanımlanmamış bir dizi anahtarına erişmeye çalışmak, diğer tanımsız değişkenlere erişmekle aynıdır: E_WARNING seviyesinde (PHP 8.0.0 öncesinde E_NOTICE seviyesinde) bir hata çıktılanır ve sonuç &null; olur. Dizilerle çalışmak için kullanılabilecek işlevlerin tamamını Dizi İşlevleri bölümünde bulabilirsiniz. unset işlevi bir diziden anahtar silmeyi mümkün kılar. Ama bu silme işlemi dizinin yeniden indislenmesiyle sonuçlanmaz. Eğer silme işleminin gerçekten "sil ve kaydır" yapmasını istiyorsanız, anahtarı sildikten sonra array_values işlevini kullanarak diziyi yeniden indislemelisiniz. 'bir', 2 => 'iki', 3 => 'üç'); unset($a[2]); /* Bu silme işlemi dizi şöyle tanımlanmış gibi sonuçlanacaktır: $a = array(1 => 'bir', 3 => 'üç'); böyle DEĞİL: $a = array(1 => 'bir', 2 =>'üç'); */ $b = array_values($a); // $b artık array(0 => 'bir', 1 =>'üç') olmuştur ?> ]]> &foreach; denetim yapısı özellikle diziler için tasarlanmıştır. Diziler üzerinde hareket edilmesini kolaylaştırır. Bir dize sayıllı indis daima tırnak içinde kullanılır. Örneğin, $foo[bar] yanlışken $foo['bar'] doğrudur. Ama, neden? Eski betiklerde şu sözdizimine sıkça rastlanır: ]]> Bu yanlıştır, ama çalışır. Bunun sebebi, bu kodun bir dizeden ziyade tanımsız bir sabit (bar) belirtiyor olmasıdır. PHP ilerde şans eseri ismi aynı zamanda değeri olan bir sabit tanımlayabilir. PHP otomatik olarak bir çıplak dizeyi (tırnak içine alınmamış bir dizeyi), bu çıplak dizeyi içeren bir dizeye dönüştüreceğinden bu çalışır. Örneğin, bar isminde tanımlanmış bir sabit yoksa, PHP bar sabitine 'bar' dizesini yerleştirecek ve bunu kullanacaktır. Son çare olarak, tanımlanmamış bir sabitin çıplak bir dize olarak işleme sokulması E_NOTICE seviyesinde bir hata çıktılanmasına sebep olur. Bu, PHP 7.2.0'dan itibaren kullanımdan kaldırılmış olup E_WARNING seviyesinde bir hataya sebep olur. PHP 8.0.0 ve sonrasında, bu durumda, bir Error istisnası yavrulanmaktadır. Bu, "anahtarlar daima tırnak içine alınır" demek değildir. sabitleri ve değişkenleri tek tırnak içine almayın, çünkü o zaman yorumlanmazlar. ]]> &example.outputs; Bu davranışla ilgili diğer örnekler: 'elma', 'sebze' => 'havuç'); // Doğru print $dizi['meyve']; // elma print $dizi['sebze']; // havuç // Yanlış. Bu çalışır, fakat meyve tanımlanmamış bir sabit // olmadığından E_NOTICE seviyesinde bir PHP hatası oluşur // // Notice: Use of undefined constant meyve - assumed 'meyve'... print $dizi[meyve]; // elma // Bu, neler olup bittiğini gösteren bir sabit tanımlar; // 'sebze' değeri meyve sabitine atanır. define('meyve', 'sebze'); // Şimdi farkı görelim print $dizi['meyve']; // elma print $dizi[meyve]; // havuç // Bir dize içinde olduğundan bu da doğrudur. // Dizge içinde kalan sabitler, sabit olarak ele alınmazlar; // dolayısıyla burada bir E_NOTICE oluşmaz. print "Turfanda $dizi[meyve]"; // Turfanda elma // Bir istisna: Dizge içinde kaşlı ayraç içine alınmış // sabitler, sabit olarak ele alınırlar. print "Turfanda {$dizi[meyve]}"; // Turfanda havuç print "Turfanda {$dizi['meyve']}"; // Turfanda elma // Bu çalışmaz ve şöyle bir çözümleme hatasıyla sonuçlanır: // Parse error: parse error, expecting T_STRING' or T_VARIABLE' or T_NUM_STRING' // Bu, dizeler içindeki süper küresellere de uygulanır. print "Turfanda $dizi['meyve']"; print "Turfanda $_GET['foo']"; // Ard arda eklemek de bir seçenektir print "Turfanda " . $dizi['meyve']; // Turfanda elma ?> ]]> error_reporting yönergesine E_NOTICE seviyesinden hataları gösterecek bir atama yapılırsa (örneğin, E_ALL atanarak), böyle kullanımlar hemen görünür duruma gelir. error_reporting yönergesinin öntanımlı değeriyle E_NOTICE seviyesinden hatalar gösterilmez. Sözdizimi bölümünde değinildiği gibi, köşeli ayraçlar ('[' ve ']') içinde belirtilenlerin birer ifade olması gerekir. Yani, aşağıdaki gibi bir kod çalışacaktır: ]]> Bu, bir işlevin dönüş değerinin dizi indisi olarak kullanımına bir örnektir. PHP kendi sabitlerini de tanır: ]]> E_ERROR sabitinin de ilk örnekteki bar kadar geçerli bir betimleyici oluşuna dikkat ediniz. Fakat, E_ERROR eşittir 1, vb. olduğundan aşağıdaki örnek de aynı işi yapar: ]]> Bilinmeyen bir gelecekte PHP ekibi başkalarının kodlarıyla çelişen bir sabit, bir anahtar sözcük veya bir değişken eklemek isteyebilir. Örneğin, empty ve default birer anahtar sözcük olduklarından bu amaçla kullanılmaları yanlıştır. Yinelemek gerekirse, çift tırnak imleri arasına alınmış bir dize, dizi indisini tırnak içine almadığından geçerlidir; yani, "$foo[bar]" geçeridir. Yukarıdaki örnekleri bu gözle tekrar inceleyin ve ayrıca dizelerin içinde değişken çözümleme bölümüne de bakın. int, float, string, bool veya resource türünde bir değeri array türünde bir değere dönüştürme işlemi, sıfır indisli bir elemana bu değerin atanması ile sonuçlanır. Başka bir deyişle, (array) $sayılDeğer ile array($sayılDeğer) arasında bir fark yoktur. Bir object türü array türüne dönüştürme işlemi, elemanları nesnenin üyeleri olan bir dizi ile sonuçlanır. Anahtarlar, bir kaç istisnai durum dışında üyelerin isimleridir: Tamsayı özellikler erişilebilir değildir; private değişkenlerin önüne sınıf isimleri getirilir; public değişkenlerin önünde bir '*' olur. Diğer taraftan, başlarına birşeyler eklenmiş böyle değişkenlerin değerleri &null; olur. Veri türüne sahip özellikler ilklendirilmemişse sessizce yok sayılır. {1} = null; } } var_export((array) new A()); ?> ]]> &example.outputs; NULL, '' . "\0" . '*' . "\0" . 'C' => NULL, 'D' => NULL, 1 => NULL, ) ]]> Bu durum beklenmedik davranışlara yol açabilir: ]]> &example.outputs; NULL ["AA"]=> NULL ["AA"]=> NULL } ]]> Bu örneğin çıktısı 'AA' isimli iki anahtar görüntülerse de onlardan birinin ismi aslında '\0A\0A''dır. &null;, bir diziye dönüştürülmek istenirse sonuç boş bir dizi olur. Dizileri array_diff işleviyle veya dizi işleçleri kullanılarak karşılaştırmak mümkündür. ... ile öncelenmiş bir dizi dizinin tanımlanması sırasında bulunduğu yerde genişletilir. Yalnızca Traversable arayüzünü gerçekleyen diziler genişletilebilir. ... ile genişletme PHP 7.4.0 ve sonrasında kullanılabilmektedir. Defalarca genişletme yapmak ve ... işlecinin önüne ve ardına normal elemanları eklemek mümkündür: 'd']; //['a', 'b', 'c' => 'd'] ?> ]]> ... işleci ile bir diziyi genişletme işlemi array_merge işlevindeki gibi yapılır. Yani, sonraki dizge anahtarlar öncekileri geçersiz kılarken tamsayı anahtarlar yeniden sıralanır: 1]; $arr2 = ["a" => 2]; $arr3 = ["a" => 0, ...$arr1, ...$arr2]; var_dump($arr3); // ["a" => 2] // integer key $arr4 = [1, 2, 3]; $arr5 = [4, 5, 6]; $arr6 = [...$arr4, ...$arr5]; var_dump($arr6); // [1, 2, 3, 4, 5, 6] // [0 => 1, 1 => 2, 2 => 3, 3 => 4, 4 => 5, 5 => 6] // Burada özgün tamsayı anahtarlar korunmamıştır. ?> ]]> Dizge ya da tamsayı olmayan anahtarlar TypeError istisnasına yol açar. Böyle anahtarlar sadece Traversable nesnesi tarafından üretilebilir. PHP 8.1 öncesinde, dizge anahtarlı bir dizi genişletilmiyordu: 4]; $arr3 = [...$arr1, ...$arr2]; // Ölümcül hata: Dizge anahtarlı diziler genişletilemez: example.php:5 $arr4 = [1, 2, 3]; $arr5 = [4, 5]; $arr6 = [...$arr4, ...$arr5]; // works. [1, 2, 3, 4, 5] ?> ]]> PHP'nin array türü çok yeteneklidir. Bazı örnekler: 'kırmızı', 'lezzet' => 'tatlı', 'şekil' => 'yuvarlak', 'isim' => 'elma', 4 // anahtarı 0 olacaktır ); $b = array('a', 'b', 'c'); // . . . buna tamamen eşdeğerdir: $a = array(); $a['renk'] = 'kırmızı'; $a['lezzet'] = 'tatlı'; $a['şekil'] = 'yuvarlak'; $a['isim'] = 'elma'; $a[] = 4; // anahtarı 0 olacaktır $b = array(); $b[] = 'a'; $b[] = 'b'; $b[] = 'c'; // Yukarıdaki kod çalıştırıldığında $a, array('renk' => 'kırmızı', // 'lezzet' => 'tatlı', 'şekil' => 'yuvarlak', 'isim' => 'elma', 0 => 4) // dizisiyle, $b ise array(0 => 'a', 1 => 'b', 2 => 'c') veya basitçe // array('a', 'b', 'c') dizisiyle sonuçlanacaktır. ?> ]]> 4, 'sistem' => 'Linux', 'dil' => 'english', 'kısaltma' => true ); // tamamen sayısal anahtarlar $dizi = array( 7, 8, 0, 156, -10 ); // Bu, array(0 => 7, 1 => 8, ...) ile aynıdır $geçişli = array( 10, // key = 0 5 => 6, 3 => 7, 'a' => 4, 11, // anahtar = 6 (en büyük tamsayı indis 5 idi) '8' => 2, // anahtar = 8 (tamsayı!) '02' => 77, // anahtar = '02' 0 => 12 // 10 değerinin üzerine 12 yazılacak ); // boş dizi $boş = array(); ?> ]]> ]]> &example.outputs; Dizi değerleri gönderimli aktarıldıklarından dizi değerlerini doğrudan değiştirmek mümkündür. Fakat arada bazı şeyler yapmak gerekir: ]]> &example.outputs; TURUNCU [1] => PEMBE [2] => MOR [3] => TURKUAZ ) ]]> Bu örnekte dizi indisleri 1'den başlatılmaktadır. 'Ocak', 'Şubat', 'Mart'); print_r($ilkçeyrek); ?> ]]> &example.outputs; Ocak [2] => Şubat [3] => Mart ) ]]> ]]> Diziler sıralıdır. Sıralama çeşitli sıralama işlevleri ile değiştirilebilir. Daha fazla bilgi için Dizi İşlevleri bölümüne bakınız. Bir dizinin eleman sayısını öğrenmek için countişlevi kullanılabilir. ]]> Bir dizinin elemanlarına her türlü değer atanabileceğinden başka bir dizi de atanabilir. Böylece iç içe ve çok boyutlu dizilerin oluşturulması mümkün olur. array ( "a" => "iğde", "b" => "badem", "c" => "ceviz" ), "sayılar" => array ( 1, 2, 3, 4, 5, 6 ), "yuvalar" => array ( "birinci", 5 => "ikinci", "üçüncü" ) ); // Yukarıdaki dizinin değerlerinin kullanıldığı bazı örnekler echo $yemişler["yuvalar"][5]; // "ikinci" basar echo $yemişler["meyveler"]["a"]; // "iğde" basar unset($yemişler["yuvalar"][0]); // "birinci" silinir // Yeni bir çok boyutlu dizi oluşturalım $meyveler["elma"]["yeşil"] = "ekşi"; ?> ]]> Dizi atamaları daima değerleri kopyalamak şeklinde gerçekleşir. Bir diziyi gönderimli olarak kopyalamak için gönderim işleci kullanılır. ]]>